1933 – Belediyeler Bankası (İlbank) kuruldu.

Son güncelleme tarihi 01/02/2026

11 Haziran 1933 tarihinde 2301 sayılı Kanunla, 15 Milyon sermaye ile ‘Belediyeler Bankası’ adıyla kurulmuştur.

Belediyeler Bankası’nın, belediyelere yapacağı hizmetler için finans sağlamak, anılan işlerin ihalesini yapmak, ihale edilen işlerin kontrollüğünü yapmak, yatırımım bedelini belediyenin devletten alacağı yardımdan tahsil etmek gibi bir görevi vardı. En basitinden görevlerini anlatmak için yeni belediye olan bir belde için ilk yapılan hizmet bir belediye binası yapmak, beldenin imar planını çizmek, fırın ve hamam inşa etmek, evlere basınçlı su temin etmek, kanalizasyon şebekesi döşemek ve belediyelerin uhdesinde olan enerjinin dağıtımı işleri için projeler hazırlamak ve tesisin kurulmasını organize etmekti.

2025 itibariyle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlıdır.

“Ancak AKP iktidarında birçok cumhuriyet kurumu gibi İller Bankası da tamamen yeni dönemin “ruhuna” uygun bir kurum haline getirildi. Eski Sayıştay Denetçisi olan soL yazarı Kadir Sev, İller Bankası’nın 2011 yılında değiştirilen yapısına ilişkin yaptığı değerlendirmede, AKP döneminde kayırmacılığın doruğuna ulaştığını, İLBANK Yasası’nın, 2011 yılında Meclis’teki görüşmeleri sırasında, 2010 yılında desteklenen 53 Belediye’nin 49’unun AKP’li olduğunun belirtildiğini hatırlatacaktı. 2018 yılında açıklanan bir listeye göre, bankaya en yüksek borcu bulunan beş belediye de AKP’li belediyelerdi. İller Bankası’nın bu adımla adeta TOKİ’nin kardeşi kılındığını belirten Sev, AKP’nin kuruma kent yağmasında verdiği yeni role işaret edecekti.”

Bankanın yeni rolüne geçiş sürecinde yaşanan en sembolik adım ise Başkent Ankara’da atılmış, İller Bankası’nın tarihi binası Melih Gökçek tarafından yıktırılmış, Gökçek bina molozunun önünde keyifle fotoğrafçılara poz vermişti.

“Binanın yıkılmasına karşı birçok eyleme imza atan Ankara Mimarlar Odası Başkanı Tezcan Karakuş Candan, “Birçok kentin planı bu binada yapıldı. Bu bina modern mimarlık açısından Türkiye’de en önemli eserlerden birisidir.” dedi.

“Kısacası kurum artık gelinen noktada, 1933 yılındaki kuruluşundaki amaçların tamamen dışında, kentlerin imarı ve inşası için değil, yeni rant alanları, yeni yıkımlar ve yandaş belediye ve projelerin finansörü haline getirilmiş durumda.” Zaten 120 milyar liralık akıl almaz bütçesi bu durumu açıklıyor.

Mimarlar Odası Ankara Şubesi’nin Cumhuriyet’in planlı kalkınmada örnek kuruluşu İller Bankası’nın arazilerinin ve binalarının talanına karşı verdiği hukuksal mücadele sonuç veriyor. Mimarlar Odası Ankara Şubesi, İller Bankası’nın 23 adet taşınmazın açık arttırma ihalesi kapsamında satışa sunulan Ankara ili, Yenimahalle ilçesi, Orman Çiftliği Mahallesi, 43309 ada, 5 parsel ile 13248 ada, 18 parsel sayılı taşınmazların satışı için alınan ihale yapılması kararının iptali için dava açmıştı. Mimarlar Odası’nın yaptığı sıkı takip, kamuoyu oluşturması ve verdiği hukuk mücadelesi sonucunda İller Bankası 23 Temmuz’da geri adım atarak söz konusu parselleri satıştan çekmek zorunda kaldı.

Yapılan açıklamada, “İller Bankası, Seyfi Arkan’ın tarihi binasının yıkımına göz yumduğu ve neden olduğu için ekstra takibi hak ediyor. Attıkları her adımın peşindeyiz.” dendi.

Kaynakça:
. Bir cumhuriyet kurumunun yıkılış hikayesi: İller Bankası..., 11.06.2020, https://haber.sol.org.tr/haber/bir-cumhuriyet-kurumunun-yikilis-hikayesi-iller-bankasi-6725
. Mimarlar İller Bankası’nı sıkı takibe aldı, 2020, http://www.mimarlarodasiankara.org/index.php?Did=11023
. https://www.ekonomim.com/sozluk/iller-bankasi
. https://www.ilbank.gov.tr/sayfa/tarihce
. Kentsel Altyapı Finansmanı - Belediyeler Bankası: 1933-1945, Birgül A.Güler, https://ammeidaresi.hacibayram.edu.tr/documents/article/1/29/1/4_guler.pdf
. Evimize Gelen Elektriğin Serüveni, Turan Pazarlı, Elektrik Mühendisliği Dergisi, KASIM 2023 • Sayı-473, https://www.emo.org.tr/ekler/8f506e157dc6a20_ek.pdf?dergi=1325
. İller (Belediyeler) Bankası Genel Müdürlük Binası, https://www.arkiv.com.tr/proje/iller-bankasi-belediyeler-bank-genel-mudurluk-binasi/6873i