1925 – Tayyare Cemiyeti (Türk Hava Kurumu)

Son güncelleme tarihi 19/09/2026

Türk Tayyare Cemiyeti (T.Ta.C.) Türkiye’de havacılığı geliştirmesi için 16 Şubat 1925’te Ankara’da kurulmuştur.
Cemiyetin Nizamnamesi (Tüzüğü) bizzat Atatürk tarafından tespit edilmiş; Yüzbaşı Fazıl, Üsteğmen Şakir Hazım, Pilot Fehmi Yemenli, Mazlum Keyüsk ve Vecihi Hürkuş tarafından hazırlamıştır. Büyük bir heyecan ve şevkle çalışmalarına başlayan T.Ta.C. yönetim kurulu üyeleri yurdun dört bir yanına bizzat giderek veya bildirgeler göndererek cemiyet şubelerinin kurulması için girişimlerde bulunmuşlardır. Bu girişimler yurt genelinde büyük destek görmüş ve iki ay gibi kısa bir sürede dört yüze yakın Tayyare Cemiyeti şubesi kurulmuştur.

Türkiye’de ilk olarak Vecihi Hürkuş’a “Türkiye’nin Baştayyarecisi” ünvanı verildi. Vecihi Hürkuş, 14 ayda arkadaşlarının yardımıyla sadece motor ve motor bağlantı parçalarını Yunanlılar’dan kalma uçaklardan temin ederek ilk askeri yerli uçağı yapmıştır. Uçağa Vecihi K-VI adını vermiştir. 28 Ocak 1925 Pazar günü sorunsuz olarak ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir.
Vecihi XIV, Türkiye’nin ilk sivil uçağı, kendisinin de ürettiği ikinci uçak oldu.

1926’da Türk havacılığının gereksinimi olan teknik personelin eğitilmesi amacıyla “Tayyare Makinist Mektebi” hizmete açıldı. Havacılığın öneminin anlaşılabilmesi için Tayyare Bayramı, Zafer Bayramı’yla birleştirilerek 30 Ağustos Tayyare ve Zafer Bayramı olarak kutlanmaya başlandı.

Kurban Bayramı’nda kurban derilerinin Tayyare Cemiyeti’ne bağışlanması tavsiye ediliyor, toplanan deriler müzayedeyle satılarak kuruma gelir sağlanıyordu. 1926 yılının 30 Ağustos Tayyare ve Zafer Bayramı’nda Bursalılar ilk bağış uçakları olan “Yeşil Bursa”yı Tayyare Cemiyeti aracılığı ile Hava Kuvvetleri’ne armağan ettiler. Sadece Bursa ilinden beş senede 14 uçak hediye edildi. Kurtuluş Savaşı’ndan yeni çıkmış, yorgun ama umutlu halkın can-ı gönülden yaptığı bağışlarla on yıl içinde 230 uçak satın alarak Türk Silahlı Kuvvetleri’ne bağışlanmıştır. 1925-1940 arasında bu sayı artarak 345’e çıkmıştır.

Bir gelir kaynağı da sinemaydı. 30 Aralık 1926’da çıkarılan kanunla bilumum sinema filmlerinin yabancı ülkelerden Türkiye dâhiline getirme ve ithal hakkı 10 (on) sene boyunca sadece Türk Tayyare Cemiyeti’ne ait oldu. Özellikle İstanbul ve İzmir’deki sinema gelirleri Cemiyet’e büyük katkıda bulundu.

Türk Tayyare Cemiyeti, 1935’te Türk Hava Kurumu adını aldı. Sivil havacılığı geliştirdi, paraşüt ve planör eğitimleri verdi. Sahip olduğu uçaklarla binlerce orman yangını söndürdü, milyonlarca can kurtardı.

Türk Hava Kurumu (THK) önce AKP tarafından kıyıma uğradı, uçakları elinden alındı, tamire-bakıma ödenek verilmedi. Orman yangınlarına müdahale edilemedi. Eğitim kurumu olması gereken üniversitesi birilerinin arpalığına dönüştürüldü. Eski rektör Ünsal Ban, dört ayrı davada yargılaması sürerken, borsa manipülasyonu dosyasında tutuklandığı halde 36 gün sonra tahliye edildi ve yurtdışına kaçtı.

THK Ağustos 2019’da İzmir Karabağ ilçesinde çıkan ve yaklaşık dört gün söndürülemeyen orman yangını sırasında gündeme geldi. “Ateş kuşları” diye anılan kuruma bağlı söndürme uçaklarının yangında kullanılmaması tartışma yaratmış, Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli THK uçaklarının uçamaz durumda olduğunu iddia etmişti. THK ise uçaklarının uçabilir olduğunu, belgelerinin eksiksiz olduğunu açıklamıştı. Pakdemirli’nin, ‘uçamaz durumda’ dediği uçaklar Teknofest’te gösteri uçuşu yaptı. AKP kurumu bu şekilde iftira ve dalavaereyle kontrol altında tutamayacağını anlayınca 16 Ekim 2019’de kayyum atadı.

Türk Hava Kurumu Kayyum Heyeti Başkanlığı’na iktidardan beslenen Kemal Yurtnaç atanmıştı. Yurtnaç, sportif havacılık alanında ülkede uluslararası sertifika verebilen tek kurum olan THK’nin yetkilerini almak isteyen Türkiye Hava Sporları Federasyonu’nun YKB Vekili olarak görev yapıyordu.

2024’te Genek Kurul yapılmayarak kayyum dönemi süresiz uzatıldı. Yandaş Cihannüma Derneği ile Yozgat İlim Yayma Cemiyeti yöneticileri kurumda kritik görevlere getirildi. Yeni makamlar oluşturularak birileri işe alındı. Kime ne kadar maaş verildiği bilinmiyor.

Kurum sınırsızca zarar ettirildi. Önce 12 ambulans helikopteri satıldı, sonra 8 yangın söndürme helikopteri. Uçaklar tamir ettirilmedi. Yerine yangın söndürmek için katın katın para verilip çok daha düşük su kapasiteli araçlar ve pilotlar kiralandı. 2025 Kasım ayında 46 adet yangın söndürme helikopteri kiralamak için ihale düzenlendi. CHP Hatay Milletvekili Nermin Yıldırım Kara, yalnızca bu kiralamaların iki yılda 10 milyon Dolara mal olduğunu belirtti. Aynı anlayışın 2025 yılında da sürdüğüne dikkat çeken Kara, “Yaz aylarında resmi makamlarca da açıklanan 105 helikopter ve 27 uçağın kaçının kiralık olduğunu ve ödenen tutarı bilmiyoruz.” dedi.

Bankalara olan borçlarını ödeyemeyen kayyum, kurumun servet değerindeki yüzlerce gayrimenkulünü bankalara ipotek ettirmeye hazırlanıyor. Kurumu yöneten beş kişilik Kayyım Heyeti mahkemeden varlıklara ipotek koyma iznine başvurdu. Amaç THK’ya gelir elde etmek üzere yüz senedir halkın bağışlarıyla satın alınan yüzlerce geniş araziyi iç etmek. Haberin yazıldığı son bir senede mahkemeden ne sonuç çıktı bilmiyorum.

Kaynakça:
. https://tayyarecivecihi.com/
. https://www.tayyareci.com/v2/digerucaklar/turkiye/23ve50.asp.html
. 1925 yılında kurulan Türk havacılık endüstrisinin kurulmasını hedefleyen kurum,  İsmail Yavuz, 9 Mart 2021, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/turk-hava-kurumu/
. Ünsal Ban’ın THK Üniversitesi diye bir çiftliği varmış!, Uğur Dündar, 28.05.2025, https://www.sozcu.com.tr/unsal-ban-in-thk-universitesi-diye-bir-ciftligi-varmis-p178197
. Türk Hava Kurumu'ndan "yangın söndürme uçaklarını satıyor" iddiasına açıklama, 02.01.2025, https://t24.com.tr/gundem/turk-hava-kurumu-ndan-yangin-sondurme-ucaklarini-satiyor-iddiasina-aciklama,1207126?_t=1789799763492
. Ormanlar 'kiralık helikopterlere' emanet: THK uçakları aktif hale getirilebilir; su taşıma kapasitesi düşük uçaklar kiralanıyor, 02.11.2025, https://t24.com.tr/gundem/ormanlar-kiralik-helikopterlere-emanet-thk-ucaklari-aktif-hale-getirilebilir-su-tasima-kapasitesi-dusuk-ucaklar-kiralaniyor,1272772?_t=1789802437972
. Türk Hava Kurumu'nda kayyum dönemi süresiz uzatıldı, 21/02/2024, https://kisadalga.net/haber/detay/turk-hava-kurumunda-kayyum-donemi-suresiz-uzatildi_93925
. Yurt dışına kaçan eski THK Üniversitesi Rektörü Ünsal Ban hakkında yakalama kararı, 21.10.2025, https://t24.com.tr/gundem/yurtdisina-kacan-eski-thk-universitesi-rektoru-unsal-ban-hakkinda-yakalama-karari,1269133?_t=1789802433304
. Türk Hava Kurumu’na kayyum atandı, 16 Ekim 2019, https://www.indyturk.com/node/81556/haber/t%C3%BCrk-hava-kurumu%E2%80%99na-kayyum-atand%C4%B1
. https://www.ismetinonu.org.tr/cumhuriyetin-ilk-havacilik-calismalari-nuri-demirag-1923-1941/
. Atatürk Döneminde Havacılık ve Uçak Sanayii,  Saim Dilek, 9 Nisan 2021, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/ataturk-doneminde-havacilik-ve-ucak-sanayii/
. Türk Hava Kurumu’nun Kurduğu Hava Harp Sanayii Fabrikaları, Osman Yalçın, Temmuz 2013, Cilt XXIX - Sayı 86, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/68/tur
. THK Tutkusu ve Vecihi Hürkuş, Mustafa Kılıç, 12 Mayıs 2020, https://www.bagimsizhavacilar.com/thk-turkkusu-ve-vecihi-hurkus/
. Akhisar'ın kayıp uçağı bulundu, Mustafa Kılıç, 12 Mart 2022, https://www.bagimsizhavacilar.com/akhisarin-kayip-ucagi-bulundu/
. Gerçek Havacılık Ruhu – Şövalyelik, Mustafa Kılıç, 9 Ocak 2025, https://www.bagimsizhavacilar.com/gercek-havacilik-ruhu-sovalyelik/,
. İlk Türk uçağı, https://www.bagimsizhavacilar.com/turk-ucak-uretim-tarihi/
. Vecihi Hürkuş kimdir? https://www.tayyareci.com/v2/hvtarihi/vecihihurkus/index.asp.html
. Türk Devleti’nin Uçak Fabrikası Kurma Mücadelesinde İlk Girişim: Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ) ve Kayseri Uçak Fabrikası, Osman Yalçın, Kasım 2010, Cilt XXVI - Sayı 78, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/232/tur
. Tepebaşı Belediyesi Vecihi Hürkuş Havacılık Müzesi’nde, “Eskişehir’in geleceği, geleceğin Eskişehir’i” konuşuldu, 28.11.2023, https://www.bagimsizhavacilar.com/tepebasi-belediyesi-vecihi-hurkus-havacilik-muzesinde-eskisehirin-gelecegi-gelecegin-eskisehiri-konusuldu/
. Ünsal Ban’ın THK Üniversitesi diye bir çiftliği varmış!, Uğur Dündar, 28.05.2025, https://www.sozcu.com.tr/unsal-ban-in-thk-universitesi-diye-bir-ciftligi-varmis-p178197
. Bursa'nın gökyüzündeki en parlak yıldızı, Deniz Dalkılınç, https://www.bursadakultur.org/havacilik.htm
. Milli Mücadele Albümü, Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Arşiv ve Askerî Tarih Daire Başkanlığı Yayınları, ANKARA - 2020
. Galatasaray Müzesi, Beyoğlu, İstanbul 
. commons.wikimedia.org
. Ulus gazetesi, 15 Nisan 1939
. Vakit, 7 Aralık 1933
. Vakit, 1 Eylül 1928