Son güncelleme tarihi 15/06/2025
“Taksim Kışlası” ya da diğer adıyla “Halil Paşa Topçu Kışlası”, 1780 – 1940 yılları arasında İstanbul Taksim Meydanı’nda günümüzde Taksim Gezi Parkı’nın durduğu yerde bulunan yapı. Askeri işlevlerinin yanı sıra cambaz gösterileri, at yarışları, Rum hacıların konaklaması gibi amaçlarla da kullanıldı. Cumhuriyetin ilanından sonra da kışlanın avlusundaki futbol sahası futbol karşılaşmaları için kullanılmayı sürdürdü ve kışla “Taksim Stadı” adını aldı.
Taksim Bahçesi, erken Cumhuriyet İstanbul’unu planlayan Henri Prost tarafından, kentin 2.No.lu Parkı olarak tasarlandı. İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Dr. Lütfi Kırdar, Prost’tan, büyük törenlerin düzenlenebileceği bir meydan istemişti. 1909’dan beri kullanılmayan kışla 1939’da yıkıldı. 2.No.lu Park, “Taksim Bahçesi” adıyla 15 Temmuz 1939’da halka açıldı. O dönemki haberlerde parkın içinde bin kişilik restoran/gazino binasının bulunacağı ve haftanın belirli günleri konserler düzenleneceği belirtilmiş. Gazino binası ve büfenin 29 Ekim’e kadar tamamlanması planlanmış.
1944’te Taksim Gezisi’nin Taksim Meydanı’na bakan ön (güney) kısmına, dönemin cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün at üzerindeki heykelinin kaidesi inşa edildi ancak heykel hiçbir zaman dikilmedi. 1950’de Demokrat Parti iktidara geldikten sonra da, atlı heykel uzun süre bir depoda bekletildi, sonunda kaide söktürüldü, heykel bu parka değil, Maçka’daki Taşlık Parkı’na dikildi. Taksim Gezi Parkı uzun bir süre “İnönü Gezisi” olarak adlandırıldı.
Yıllar içinde çevrede yapılan otellere tahsis edilen alanlar ve düzenlemeler ile parkın kapladığı alan küçüldü. Harbiye’deki Hilton oteli arazisi bile normalde bu parka aitti. Yine de İstanbul’un merkezinde önemli bir dinlenme alanı oldu ve sık sık düzenlemelerle görünümü değişti.
Yıllar içinde çevrede yapılan otellere tahsis edilen alanlar ve düzenlemeler ile parkın kapladığı alan küçüldü. Harbiye’deki Hilton oteli arazisi bile normalde bu parka aitti. Yine de İstanbul’un merkezinde önemli bir dinlenme alanı oldu ve sık sık düzenlemelerle görünümü değişti.
27 Mayıs 2013 tarihinde saat 22.00 sularında Taksim Gezi Parkı’nın fiilen yıkılması ve ranta açılmak istendi. Başta Taksim İstanbul olmak üzere bütün yurtta, yurttaşlar demokratik tepkilerini gösterdi.
31 Mayıs’ta parkı terk etmeyerek direnişe geçen İstanbullular’a polis sabah çok erken saatlerden itibaren gaz bombaları ve tazyikli suyla müdahale etti. Ve o günden sonra yandaş müteahhit için devletin kolluk gücü, sanki savaştaymış gibi kendi halkına saldırdı. Gezi ve devamındaki günlerde polis şiddeti yüzünden 6 kişi öldü, yüzlercesi yaralandı. Gezi’yi kapağına taşıyan NTV Tarih dergisi kapatıldı.
Taksim Dayanışması, parkın meydanla birlikte İstanbul’un en önemli kamusal alanı olduğunu söylüyor. Dayanışma, direnişin sebeplerinin doğru anlaşılmasını istiyor. “İnci Pastanesi’nin yıkımına karşı mücadelenin ‘profitorol’e, Emek Sineması eylemlerinin ‘tarihi bina’ya ve Gezi Parkı dayanışmasının da ‘ağaçlar’a indirgenmesi, meselenin özünü yitirmek’’ olduğunu belirtiyor. Gezi’ye giden halk, Kuşdili Çayırı ve Haydarpaşa Garı gibi diğer tarihi ve sosyal önemdeki alanların da ranta açılmasına karşı çıkıyordu. Polis şiddetinin devam etmesi üzerine direniş haftalarca sürdü. Lidersiz, manipülasyonsuz, sivil savunma mantığıyla halk hareketi olarak ortaya çıkan bu direnişe yurt genelinden destek geldi. Hükümet desteğini keşfettiği şirketlere diş biledi, vergi müfettişleri yollayarak açığını aramaya çalıştı.
Dünya şehirlerinin değerlendirmesini içeren World Cities Culture Forum’a iletilen verilere göre İstanbul yüzde 2.2’lik yeşil alan yüzdesiyle dünyada sonuncu. Nüfusu 37 milyonu bulan Tokyo’da bile yeşil alan oranı yüzde 7.5. Avrupa ülkelerinde yeşil alan oranı yüzde 40’a çıkan şehirler var.
Gezi’ye bina kondurmaya kararlı AKP, 2021’de başka bir yöntem denedi. Vakıflar Genel Müdürlüğü, İstanbul Taksim’deki Gezi Parkı’nın, Sultan Beyazıt Hanı Veli Hazretleri Vakfı’na devredildiğini açıkladı. Gezi Parkı’nı park olarak korumak isteyen İstanbul Büyükşehir Belediyesi karara karşı mülkiyet davası açtı. İBB davayı kazandı, İstinaf ve Yargıtay aşamaları da İBB lehine sonuçlanırsa Gezi Parkı yeniden İBB mülkiyetine geçecek. (2024)
2025 yılında nakit akışı ve rant projelerine “engel olunmasına” iyice sinirlenen AKP, Belediye Başkanı İmamoğlu ve İBB yöneticilerini gerekçesiz tutuklama yoluna gitti. Bu kez Saraçhane’de, bir milyon kişinin katıldığı protestolar düzenlendi. Polis yine kendi halkına saldırdı. Kadınların üzerine çıkılıp tepinildi, avukatlar yerlerde sürüklendi. Yüzlerce kişi gözaltına alındı. 2025 Haziran itibariyle 50 kadar öğrenci hala tutukludur. İmamoğlu ve yöneticiler keza. Oysa aleyhlerinde ifade veren tanıkların sabıka kaydı çarşaf kadar ve bu tanıklar nasılsa, birden fazla davada ifade verebilecek kadar bilgi sahibiler.
Kaynakça:
. Gezi Parkı'nın mülkiyetinin el değiştirmesiyle ilgili neler biliniyor?, 22 Mart 2021, https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-56487492
. Gezi Parkı park olarak kalsın, 06 Haziran 2013, https://www.gazetekadikoy.com.tr/gundem/gezi-parki-park-olarak-kalsin
. Rant kavgasında direniş simgesi: Gezi parkı, TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası haber bülteni, https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/a7b2d1d83bfd078_ek.pdf?dergi=HABERBULTENI
. Gezi Parkı'nın geçmişi, Kemal Tayfur, 21 Temmuz 2013, https://www.atlasdergisi.com/kesfet/kultur/gezi-parkinin-gecmisi.html
. Gezi Parkı mahkeme kararıyla yeniden İBB’nin oldu, 20 Mart 2024 Çarşamba, https://medyascope.tv/2024/03/20/gezi-parki-mahkeme-karariyla-yeniden-ibbnin-oldu/
. Taksim Stadı, http://www.besiktasyereltarih.com/tr-tr/yok-olan-yapilar/taksim-stadi
. World Cities Culture Forum, https://worldcitiescultureforum.com/data/?data-screen=percentage_of_public_green_space_parks_gardens&_gl=1*lw3qwv*_up*MQ..*_ga*ODc0NDI3NzkwLjE3NDk2MjQ0MDk.*_ga_0RH3RGNJVS*czE3NDk2MjQ0MDgkbzEkZzAkdDE3NDk2MjQ0MDgkajYwJGwwJGgw
. Taksim Gezi Parkı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Taksim_Gezi_Park%C4%B1
. NTV Tarih Gezi sayısı: https://web.archive.org/web/20130708121610/http://www.yasarkenyazilantarih.com/
. Cumhuriyet, 16 Temmuz 1939
İlk yorum yapan siz olun