1985 – Kütahya Eti Gümüş madeni

Son güncelleme tarihi 06/01/2026

Türkiye’nin ve Kütahya’nın candamarı olan Eti Gümüş Fabrikası, Türkiye’nin tek, Ortadoğu’nun en büyük gümüş fabrikasıydı. Kütahya Gümüşköy’de kurulmuştu. Fakat kurulurken veya Alman Krupp firması tarafından işletilirken hiç bir çevre etkisi gözetilmemişti.

Madene sadece 500 metre mesafedeki Dulkadir köyünde 1982 ile 1992 yılları arasında ölen 56 kişiden 22’si kanserden öldü. Arsenik, madenciliğin sonucu. Siyanürlü madencilik faaliyetleri sonucunda, yeraltı sularında arsenik oranı yükseldi.

Eti Gümüş, 1998’de Etibank’la birlikte Dinç Bilgin ve Cavit Çağlar’a satıldı. Bu kişiler devleti zarar uğrattıkları gerekçesiyle yargılanınca, BDDK 2000 yılında Etibank’a el koydu.

Toplamda 29.5 milyon dolar varlığı bulunan Eti Gümüş’ün ilk satış ihalesi 2004 yılında yapıldı. Maden, Söğüt Seramik’in kurduğu malları bankalar tarafından ipotekli, devlete prim ve vergi borcu olan 3 S Madencilik firmasına verildi. İhale bedelinin ilk taksidini ödeyecek nakdi olmayan 3 S Madencilik, kamu bankalarından da borç alamayınca taksidi ödeyemedi. İhale iptal edildi.

Fakat burada ufak bir sürpriz var, kurucu Söğüt Seramik aslında bir sene önce Yıldızlar SSS Holding’e satılmıştı. Yani Eti Gümüş’ü almaya çalışan firma, Yıldızlar SSS’ti. Söğüt ve 3S paravanı işe yaramayınca 2004’te ihaleye kendi girmek zorunda kaldı.

Türkiye’nin tek gümüş madeni Kütahya Eti Gümüş, 2004’te Yıldızlar SSS Holding-Koza-İpek Holding ortaklığına satıldı. Sadece 41.2 milyon dolara. Eti Gümüş’ün mevcut malvarlığını düşersek, sadece ve sadece 11.7 milyon dolara. Nasılsa ertesi sene İpek Holding (Hamdi Akın İpek), hisselerinin tamamını Yıldızlar SSS’e sattı, maden Yıldızlar-Koza’nın eline geçti.

Yıldızlar SSS ve Koza, Türkiye’nin dört bir yanında madenler satın alıyordu, üstelik madencilikten hiç anlamıyorlardı.

Eti Gümüş AŞ’nin 2005’te 874.544 ton olan üretimi, beş yılda dört kattan fazla artarak, 2010’da 3.797.248 tona çıktı. Personel sayısı ise azaltıldı.

Beklenen oldu…

Siyanürlü atıklar 30’ar metre derinliğinde üç büyük havuzda toplanıyordu. Bahar aylarında rivayete göre sızıntı nedeniyle setler 4-5 metre yükseltilmişti.

7 Mayıs 2011’de yüzölçümü 110 HEKTAR olan, 25 MİLYON ton kapasiteli atık barajının setlerinden birinin çökmesi sonucu, siyanürlü atıklar çevreye yayıldı. Maden, siyanür havuzlarındaki suyu Kütahya Dulkadir Köyü şebeke hattına yönlendirip hayvanlarla insanların canına kastetti. Yüzlerce hayvan telef oldu. Bereket, köylü şebeke suyunu içmiyordu. Toprak zehirlendi. Büyük bir çevre felaketi yaşandı.

Şirketin 800 çalışanından sadece 137’sine kan tahlili yapıldı. 97 maden çalışanında sınır değerin 15-20 katı ağır metal kirliliği (kurşun, arsenik, kadmiyum ve civa) saptandı. Diğer işçilerin kan değerlerine bakılmadı.
Ankara Tabip Odası (ATO) açıklamasına göre, “İşletmenin şoföründe, yani havuzun kenarında, linç tankında, işin laboratuvarında, filtrelemesinde olmayan, tüm üretimden uzak olan yerde çalışan işçide bile işletmenin içindeki işçi ile aynı sonuçlar çıkmış durumda..”

Hastane sadece 50 yatak kapasiteliydi. Yeterli yatak olmadığından ağır metal oranı ‘diğerlerine göre az olanlar’ evlerine gönderildi. Ankara’daki hastanede kan ve saç örnekleri verdikten sonra evine dönen bir işçi isyan etti: “Fabrikada iki yıldır çalışıyorum, daha önce de test yapmışlardı. Ancak Ankara’da öğrendik ki, bizde sadece böbrek, kalp, şeker, kolesterol gibi şeyleri araştırmışlar. Ağır metale hiçbir zaman bakılmamış.”

Çevre Mühendisleri Odası (ÇMO) açıklamasına göre kazadan beş gün sonra atık barajına 4.5 kilometre uzaklıktaki Köprüören köyünden alınan su örneklerinde normalin %40 üstü (0.071 ppm) siyanüre rastlandı. Türk Gıda Kodeksi’ne göre yeraltı suları içilemez durumdaydı.
Kurumsal web sitesinde ağaç dikerek önlem aldıklarını yazan Yıldızlar SSS, ÇMO’nun halkı kin, nefret ve paniğe sevk ettiğini iddia etti.

Atık havuzlarında güçlendirme çalışması yapan bir işçi siyanür havuzuna düştü. Eti Gümüş, ‘Çok tehlikeli işyeri’ sınıfında yer almasına rağmen, uzun süredir haftanın sadece bazı günleri işyerinde doktor bulunduruyordu. İşletmeye kayıtlı işyeri hekimi tespit edilemedi.

İTÜ Kimya Metalurji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. İsmail Duman, bütün bu önlemlerin şu anda varolan tehlikeyi önlemeye yönelik olduğunu, ancak tesisisin kuruluşundan bu yana kullanılan teknolojiye koşut olarak çevre için büyük bir tehdit oluşturduğunu belirtiyor. Duman, “Pekmez yapar gibi açık havada siyanürle işlem yapılmaz” dedi. Atık havuzlarında biriken 25 milyon ton siyanürlü atığın atmosfere ve toprağa karışmaması için herhangi bir önlem alınıp alınamayacağı yönündeki soruyu şöyle yanıtladı: “Atık havuzlarının sızıntının önlenmesi mümkün değil. Havuzlarda sızdırmazlık için kullanılan jeomembranların ömrü 20 yıl. Kaldı ki eski havuzların suyunu boşaltıp, tabanını jeomembranla kaplamak mümkün değil.” demişti.

Temmuz ayında dernekler ve sendikalardan oluşan Kütahya Gümüşköy İzleme Platformu, 70’e yakın işçinin zehirlenme şüphesiyle Ankara Meslek Hastalıkları Hastanesi’ne sevk edildiğini açıkladı. Platform, madenin kapatılması için başvuruda bulundu. Köylünün taşınmasını fırsat bilen Eti Gümüş (Yıldızlar) köylünün toprağını satın almayı teklif etti. Baraj çökmesinin ardından facianın daha da büyümesini engellemek için yapılan seti de siyanür havuzuna dönüştürmek istediler.

Açılan davalarda felaketten yıllar sonra maden yetkililerinin verdiği ifadelerde, siyanür havuzu setlerinin tekniğe uygun yapılmadığı, kamyon tekeri konularak yapıldığı, üzerinden silindir bile geçirilmediği anlaşıldı. Geçirgen siyanür havuzu tekniği en uçlara taşınmıştı!

2016 yılında madene 500 metre mesafedeki Dulkadir köyünde 15 gün içinde 150 oğlak ve bir büyükbaş hayvan zehirlenerek öldü.

2019’da gümüş üretimi durdu. Fakat Yıldızlar SSS’in hırsı durmadı. AKP’ye yakınlığıyla bilinen şirket hakkında belki de en çarpıcı olabilecek iddialardan biri, 2004 yılı sonrasındaki özelleştirmelerde, 2 bin 229 adet maden ruhsatını kapmış olmasıydı.

2018 yılında ve 2021 Kasım’ında Giresun’a bağlı Şebinkarahisar’ın Yedikardeş Köyü’ndeki Nesko (Yıldızlar SSS) maden ocaklarında kullanılan siyanür atıklarının depolandığı havuzların setleri yıkıldı. Patlamanın etkisiyle yakındaki dereye akan zehirli atıklar ( Siyanür, kurşun, bakır ve çinko), çevredeki tarım arazileri ile akarsulara 4 bin 500 ton kimyasal sızdı. Zehir, Kılıçkaya Barajı’na ulaştı.

Yıldızlar SSS Holding, Artvin’in Şavşat ilçesinde maden projesi için ÇED süreci başlattı.

Yıldızlar SSS Holding, Kütahya Tavşanlı’da yaklaşık beş milyon metreküp hacimli bir atık depolama tesisi yapmayı planlıyor.

2023 yılı 31 Ağustos’unda Yıldızlar SSS Holding’e bağlı Doruk Madencilik’in Eskişehir’de işlettiği Yunus Emre Termik Santralı’nda çalışan madenciler, alamadıkları maaşları, işten atılan arkadaşları için 190 işçiyle yeraltında açlık grevine başladı.

Kaynakça:
. Dünyada altın madeni felaketleri: Listenin başında siyanür ve Kanadalı şirketler var, 07/08/2019, Fatih Yetim, https://tr.euronews.com/2019/08/07/dunyada-altin-madeni-felaketleri-listenin-basinda-siyanur-ve-kanadali-sirketler-var
. Türkiye’deki siyanür sızıntıları ve etkileri, 2024, Özlem Abayoğlu, https://www.evrensel.net/haber/510661/turkiyedeki-siyanur-sizintilari-ve-etkileri
. Enerji ve Maden Politikaları, https://www.tema.org.tr/calismalarimiz/savunuculuk-ve-cevre-politikalari/enerji-ve-maden-politikalari
. Türkiye Maden Ruhsatlarının Tehdidi Altında: 24 İlde 20 Bine Yakın Maden Ruhsatı, https://www.tema.org.tr/basin-odasi/basin-bultenleri/turkiye-maden-ruhsatlarinin-tehdidi-altinda
. Kütahya siyanür davasında karar: Eti Gümüş yetkililerine ödül gibi ceza, 21.06.2016, https://www.birgun.net/haber/kutahya-siyanur-davasinda-karar-eti-gumus-yetkililerine-odul-gibi-ceza-117114
. Kozak yaylasında maden kuşatması: 'İnsanlarımız kanser oluyor', 01 Ağustos 2025, Özgür Duygu Durgun, https://kisadalga.net/haber/ozel-haber/kozak-yaylasinda-maden-kusatmasi-insanlarimiz-kanser-oluyor-130463	
. Kanadalı şirketin maden projelerinde Çalık'ın rolü ne? , 20.02.2024, Pelin Ünker, https://www.dw.com/tr/kanadal%C4%B1-%C5%9Firketin-maden-projelerinde-%C3%A7al%C4%B1k%C4%B1n-rol%C3%BC-ne/a-68311677
. https://www.tmmob.org.tr/icerik/cmodan-kutahyada-siyanur-havuzunda-yasanan-kaza-ile-ilgili-basin-aciklamasi
. Maden felaketleri sonrasında neler oluyor? TEMA Vakfı Şebinkarahisar örneğiyle açıkladı , 17.02.2024, https://www.tema.org.tr/basin-odasi/basin-bultenleri/maden-felaketleri-sonrasinda-neler-oluyor-tema-vakfi-sebinkarahisar-ornegiyle-acikladi
. Anagold faciası göz göre göre geldi: 2022'de de siyanür borusu patladı, 13 Şubat Salı 2024, https://www.gazeteduvar.com.tr/anagold-faciasi-goz-gore-gore-geldi-2022de-de-siyanur-borusu-patladi-haber-1669259
. "Altın çıkarsa Murat Dağı yok olacak", 10.11.2019, Serkan Ocak, https://www.serkanocak.net/yazi/altin-cikarsa-murat-dagi-yok-olacak
. Dereye siyanür akıtırken suçüstü yakalandılar, 22 Mart 2023, İsmail Akduman, https://www.sozcu.com.tr/son-dakika-bu-goruntuler-ilk-kez-cekildi-dereye-siyanur-akitirken-sucustu-yakalandilar-wp7629541
. Maden ruhsatı şampiyonu holding: İşçi hakkı ödememek şirket politikası mı?, 7 Eylül 2023, Osman Çaklı, https://artigercek.com/emek/maden-ruhsati-sampiyonu-holding-isci-hakki-odememek-sirket-politikasi-mi-264252h
. Kütahya’da Zenit’in altın madeninde yeni keşif: Bilirkişi reddi talepleri yanıtsız kaldı, 11.04.2023, https://yesilgazete.org/kutahyada-zenitin-altin-madeninde-yeni-kesif-bilirkisi-reddi-talepleri-yanitsiz-kaldi/
. Kütahya Gümüşköy işletmesi atık barajı uçurumun kenarında, Tahir ÖNGÜR, Jeoloji Yüksek Mühendisi, https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/f37d92c3e093e85_ek.pdf
. Siyanürün öldürdüğü köy, TMMOB haber bülteni, Seray Nevizade, https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/e92e26c70b5020b_ek.pdf?dergi=HABER%20B%DCLTEN%DD
. Kütahya’yı Zehirleyen Eti Gümüş A.Ş, Şavşat’a Gözünü Dikti, https://karadenizisyandadir.net/kutahyayi-zehirleyen-eti-gumus-a-s-savsata-gozunu-dikti/
. Siyanür sızan Tepeköy'de sorumlular 1.5 yıldır bulunamadı, 06 Ocak Çarşamba 2021 , https://www.gazeteduvar.com.tr/siyanur-sizan-tepekoyde-sorumlular-15-yildir-bulunamadi-haber-1509282
. Fatsa’da siyanür alarmı: Domatesler ve fındıklar dalında çürüyor!, 12 Eylül 2019, https://indigodergisi.com/2019/09/fatsa-siyanur-altin-madeni/
. Eti Gümüş’e 5 milyon TL’nin üzerinde ceza kesilmiş, 15.11.2011, https://www.egedesonsoz.com/eti-gumuse-5-milyon-tlnin-uzerinde-ceza-kesilmis
. Siyanür ile altın-gümüş işleme Türkiye'de tümüyle yasaklanmalı!, 20.05.2011, https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyanur-ile-altin-gumus-isleme-turkiyede-tumuyle-yasaklanmali-250468
. Felaketi fırsata çevirdiler, 02.03.2012, https://www.haberekspres.com.tr/felaketi-firsata-cevirdiler
. Al gülüm ver gülüm! Al siyanür ver felaket, Sefa Taşkın, https://12punto.com.tr/yazarlar/sefa-taskin/al-gulum-ver-gulum-al-siyanur-ver-felaket-50928
. Siyanürlü tehlikenin farkında mısınız?, 10.05.2011, https://sendika.org/2011/05/siyanurlu-tehlikenin-farkinda-misiniz-53768
. Giresun Şebinkarahisar faciası, 27.11.2021, https://toraks.org.tr/site/community/news/10599
. Altın Madenciliği-Doğal Afetler ve Çanakkale’nin Suyu, 16/05/2013, https://politeknik.org.tr/altin-madenciligi-dogal-afetler-ve-canakkalenin-suyu/
. https://www.ttb.org.tr/haberarsiv_goster.php?Guid=66c9e10e-9232-11e7-b66d-1540034f819c
. https://yatirimlar.com/haber/eti-gumus-as-nin-atik-depolama-tesisi-projesi-icin-ced-sureci-baslatildi_226449
. Eti Gümüş işçileri: Arsenik değil şekere bakmışlar, 02.08.2025, https://www.isigmeclisi.org/809-eti-gumus-iscileri-arsenik-degil-sekere-bakmislar
. Aşçıda bile arsenik var, 30.07.2011, Meltem Özgenç, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/ascida-bile-arsenik-var-18375686
. 'Köyümü satmam' deyince işinden oldu, 28.07.2011, https://www.cnnturk.com/yazarlar/koyumu-satmam-deyince-isinden-oldu-250264
. Maden Kanunu 21 Kez Kimler İçin ve Nasıl Değişti?, 29.11.2025, https://ekolojibirligi.org/maden-kanunu-21-kez-kimler-icinnasil-degisti/
. Kütahya'da işçilerde ağır metal kirliliği tespit edildi, 27.07.2011, https://haber.sol.org.tr/kent-gundemleri/kutahyada-iscilerde-agir-metal-kirliligi-tespit-edildi-haberi-44871
. Kütahya'da işçiler neden zehirleniyor?, 29.07.2011, https://www.isigmeclisi.org/752-kutahyada-isciler-neden-zehirleniyor-
. https://www.isigmeclisi.org/592-eti-gumus-as-kutahyada-yasanan-siyanur-sizintisi-sorununu-takip-eden-cmo-hakkinda-dava-acti
. Tarım Orkam-Sen, 25.11.2011, https://tarimorkamsen.org/icerik-ayrinti/kutahyada-bulunan-eti-gumuse-ait-maden-isletmesinin-kapatilmasi-icin-kutahya-valiligine-basvuruda-bulunduk
. Kütahya'da siyanür içme suyuna karışmış, Mayıs 18, 2011, https://esm.org.tr/kuetahyada-siyanuer-icme-suyuna-karm/
. Kütahya’nın maden ve siyanürle imtihanı: Eti Gümüş felaketi tekrar eder mi?, 15.02.2024, https://dumlupinargazetesi.com/haber/19268805/kutahyanin-maden-ve-siyanurle-imtihani-eti-gumus-felaketi-tekrar-eder-mi
. Türkiye'nin Siyanür Tehlike Haritası, 12 Mayıs 2011, Haluk Kalafat, https://bianet.org/haber/turkiye-nin-siyanur-tehlike-haritasi-129955
. Kütahya'da siyanür paniği, 08.05.2011, Oğuzhan Kılıç, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/kutahyada-siyanur-panigi-17737803
. Uşak Eşme'den Kütahya Gümüşköy'e Siyanür Rezaleti, 30.10.2013, Haluk Kalafat, https://bianet.org/haber/usak-esme-den-kutahya-gumuskoy-e-siyanur-rezaleti-129868	
. https://yesilgazete.org/sebeke-suyundan-siyanur-zehirlenmesi/
. https://karadenizisyandadir.net/maden-nedur/
. Bir milli kuruluş daha özelleştirme kurbanı!, Ali Ekber Ertürk, 25.02.2019, https://www.sozcu.com.tr/bir-milli-kurulus-daha-ozellestirme-kurbani-wp3667381
. Eti Gümüş'te skandal özelleştirme, 20.05.2004, https://www.madenis.org.tr/tr/haber-duyuru-4/eti-gumus-te-skandal-ozellestirme-146.html
. TMMOB, Aralık 2003, https://www.maden.org.tr/calismalar/basin-aciklamalari/detay/eti-gumus-nasil-ozellestirildi-42
. https://yildizlarsssholding.com.tr/sogutsen-seramik
. Tetis Kuşağı: https://discoveryalert.com.au/copper-gold-giants-tethyan-belt-2025/
. TEMA çevre kütüphanesi: https://www.tema.org.tr/cevre-kutuphanesi