1965 – Keban Barajı’nın temeli atıldı.

Son güncelleme tarihi 06/01/2026

Türkiye’nin en büyük hidroelektrik tesisleri Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bulunmaktadır.
Dicle – Fırat Havzasından beslenen Fırat Nehri üzerinde Keban Barajı haricinde 4 baraj daha bulunmaktadır. Bunlar; Atatürk Barajı, Karakaya Barajı, Birecik Barajı ve Karkamış Barajı’dır. Keban Barajı 1330 MW gücündeki kapasitesi ile nehir üzerindeki üçüncü büyük barajdır. Elazığ’ın 45 kilometre kuzeybatısında, Malatya’nın ise 65 kilometre kuzeydoğusunda Karasu ile Fırat nehirlerinin birleşme noktasından 10 kilometre kadar ileridedir.

Keban Barajı Fırat Nehri’nin Türkiye’deki su toplama havzasının %70’ini kontrol ediyor. İnşa edildiği tarih itibariyle yükseklik, hacim ve enerji üretim kapasitesi açısından Türkiye’deki barajların en büyüğüdür. Kaya dolgu baraj kısmında kullanılan malzemeyle Türkiye’nin etrafını 50 santimetre eninde ve beş metre yükseklikte taş duvarla çevirmek mümkündür.

Keban Barajı’nın yapımına 1965 yılında başlanmış, 1974 yılında işletmeye açılmıştır. 783 milyon dolara malolmuştur. Günlük üretim 1330 kW. Yıllık üretim 6000 GwH’dir.

Baraj için Elazığ, Tunceli, Erzincan, Malatya ve Sivas illerine bağlı 3 mahalle, 59 köy 30 mezra ve 3 yerleşim merkezi olarak da 8 mahalle, 103 köy, 20 mezra ve 5 kom arazilerinin bir bölümü sular altında kalmıştır. Bütün göl sahasında tapulu 59 000 parsel kamulaştırılmış olup, bu saha da toplam 5170 hanede yaşamakta olan 30 414 kişi mevcuttur.

Barajda su tutulduktan sonra yaklaşık 31 milyar metreküp su kütlesinden oluşan ve doğu batı istikametinde uzanan 125 kilometrelik bir göl meydana geldi. Genişliği yer yer 18 kilometreye kadar ulaşan baraj gölü, 675 kilometrekarelik bir alana yayılıyor.

Hidroelektrik santralının yapımının gecikmesi nedeniyle bölgenin acil elektrik ihtiyacının karşılanması amacıyla Hazar -1 HES sahasına 15.08.1973’de gaz türbinleri inşaatı başlatıldı. Hazar gaz türbinleri her biri 15,3 MW gücünde iki üniteden oluşuyordu. Keban HES devreye girdikten sonra yedek santral olarak görev yaptı.

Keban HES’in 1971-1976 yılları arası devreye girmesi ile Türkiye’nin ilk 380 kV iletim sistemi oluşturulmuştur. Elazığ Keban’dan-Ankara Gölbaşı-İstanbul Ümraniye’ye kadar devam eden aynı güzergahta iki ayrı devre 380 kV iletim hattı devreye alınmıştır.

Keban Barajı kuruluşundan 2025’e kadar 27 milyar dolar gelir elde edilmesini sağlamıştır.

2024 yılında ülkemizin ilk yüzer GES’i burada kurulmuştur. Kuzova Yüzer GES AR–GE Projesi kapsamında baraj gölünün yüzeyinde yaklaşık 1 MW kurulu güce sahip “Yüzer GES”in kurulumu tamamlandı.

Aynı yıl Keban Barajı Gölü kıyılarında yüzlerce ölü martı bulundu. Bir ilçe sakini şunları söyledi: “Ağın İlçesi Karakaş köyü altındaki toplu martı ölümlerini gördükten sonra gelip yerinde gözlem yaptık. Gördüğümüz konu vahşet. Göldeki bütün martılar ölmüş. Hatta kıyıda zaman zaman ölmüş küçük balıklarla karşılaştık. Suyundan içtiğimiz, çay demlediğimiz Keban Barajı’nda siyanürle altın arama çalışması başladığı andan itibaren İliç’te, suyun rengi dahil olmak üzere canlıların bütün ekosistemi değişti.”

Atık havuzu çöküp en az 9 işçinin ölümüne neden olan Erzincan İliç (Çöpler) altın madeni, Keban baraj gölünden sadece 33 km uzakta. 21 Haziran 2022’de siyanür taşıyan boru patlamış; siyanür, sülfirik asit ve çok sayıda zehirli kimyasal madde Fırat Nehri üzerinde kurulu İliç Barajı sularına karışmıştı. Bahsi geçen faciada 20 ton siyanürün çevreye karıştığını belirten İliç Doğa ve Çevre Platformu’ndan Füsun Kayra, siyanürün bakanlığın belirttiği gibi sadece toprağa değil; suya da karıştığını aktardı. Olayın tüm yukarı Fırat Havzası’nı ilgilendirdiğini söyleyen Kayra, “Elimizde siyanürün suya karıştığını gösteren videolar da var. Bütün alanı madene tahsis edecekler. Bunlar bir yıkım ve geri dönüşü olmaz.” diye konuştu.

Azalan yağışların etkisi:

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin geçmiş yıllar ortalamasına göre 2021’de yüzde 40 daha az yağış alması tarım rekoltelerinde büyük düşüşe neden oldu, bölgenin en büyük havzası olan Keban Baraj Gölü‘nde balık avlamaya giden bir kişi suların çekilmesiyle ortaya çıkan dev bir obruk fark etti.

Suriye sınırına 4,5 km mesafede bulunan Karkamış Barajı’nda 1 Ocak-30 Nisan 2021 döneminde elektrik üretimi önceki yıla kıyasla yüzde 53 azaldı. Keban Barajı’nda yıllık üretim 1993’te 7.168.000.000 kwH iken, 2010’da 7.958.586.000 kwH’ya yükselmiş, 2022’de 3.873.000.000 kwH’ya düşmüştür. Yarıdan az.

Keban’ın Türkiye elektrik üretimine katkısı 2010’da yüzde 3,8 iken 2022’de yüzde 1,2’ye düşmüştür. Üçte bir.

2023’te kuraklık nedeniyle baraj gölünde su yaklaşık 550 metre çekildi. Su altındaki 675 kilometrekarelik tarım arazisinin 170 kilometrekarelik bölümü ortaya çıktı. Balıkçılıkla geçinen yöre halkı, karpuz dikip hayvancılık yapmaya başladı. Tarıma dönüş yapmak zorunda kalan köylülerin durumuyla ilgili alınan önlem ise ceza kesmek; “170 kilometrekarelik tarım arazisi zamanında devlet tarafından kamulaştırıldığı için ekilmesi biçilmesi yasaktır ama vatandaş ekip biçiyor. Valilik’ten de ceza kesiliyor.”

839’dan 830 kot seviyesine düşen Keban Barajı su seviyesi 7-8 metre daha düşerse elektrik üretememeye başlayacak; milyarlarca lira yatırım çöpe gidecek. Elektrik ihtiyacını karşılamak için kimbilir nasıl zararlı yöntemler çözümmüş gibi yutturulmaya çalışılacak. Bölge halkı aç kalacak.

Kaynakça:
. Keban Barajı’ndaki toplu martı ölümlerinin sebebi İliç mi?, 24/04/2024, https://yesilgazete.org/keban-baraji-toplu-marti-olumleri-sebebi-ilic-mi/
. Keban Baraj Gölü’nde sular çekildi, dev obruk ortaya çıktı, 24/11/2021, https://yesilgazete.org/keban-baraj-golunde-sular-cekildi-dev-obruk-ortaya-cikti/
. Keban Barajı’nda kuraklık gölü tarlaya döndürdü, DSİ’ye göre sorun yok, Gözde Kazaz, 05.05.2014, https://yesilgazete.org/keban-barajinda-kuraklik-golu-tarlaya-dondurdu-dsiye-gore-sorun-yok/
. Keban Barajı kuraklıktan çekilince 83 yıllık tren istasyonu ortaya çıktı, 24.03.2023, https://www.arkeolojikhaber.com/haber-keban-baraji-kurakliktan-cekilince-83-yillik-tren-istasyonu-ortaya-cikti-36628/
. 'Keban Barajı, Sivas, Tunceli risk altında', 28.06.2022, https://halktv.com.tr/gundem/keban-baraji-sivas-tunceli-risk-altinda-682175h
. https://www.dsi.gov.tr/Haber/Detay/13356
. http://www.keban.bel.tr/keban-baraji.html
. https://www.enerjiatlasi.com/hidroelektrik/keban-baraji.html
. https://www.enerjiatlasi.com/haber/guneydogu-daki-kuraklik-elektrik-uretimini-de-etkiledi	
. Keban HES 46 yıldır kesintisiz enerji üretiyor , 27.08.2020, https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/keban-hes-46-yildir-kesintisiz-enerji-uretiyor-/1954830
. Su Yapıları, TMH - Türkiye Mühendislik Haberleri / Sayı 442-443 - 2006/2-3