1957 – ETİTAŞ Transformatör Fabrikası

Son güncelleme tarihi 16/10/2026

ETİTAŞ Transformatör Fabrikası (Etitaş Elektrik Teçhizatı İmalatı Tesisatı A.Ş.) 1957 yılında Türkiye’nin elektrik teçhizatında dışa bağımlılığını azaltmak amacıyla İzmir’de kurulmuş şirkettir. Ana hissedarı Etibank’tır. 1959 yılında fiili imalata başlamış olup faaliyet süresi 25 sene olarak belirlenmiştir. Bu süre şartlara göre değiştirilebilirdi.

Etibank, sadece trafo merkezleri kurmakla kalmamış, elektromekanik cihazlar imal etmek üzere Etitaş Transformatör Fabrikası’nın faaliyete geçmesini sağlamıştır. Böylece uzun yıllar boyunca Ege Bölgesi ve Denizli’deki trafo merkezlerinin transformatör ihtiyacını karşılamıştır. ETİTAŞ Transformatör Fabrikası seri imalat yapmaz, sipariş üzerine çalışır. Müessesenin esas müşterileri, İller Bankası, Etibank, belediyeler ve müteahhitlerdir. Halka açık bir şirketti.

ETİTAŞ hissedarları	% yüzde	TL
Etibank	49,13	1.728.000
Sınai Tatbikat T.A.Ş.	22,41	829.000
Le Materiel Electrique SW	15,24	564.000
L’Hydro Energie	7,22	267.000
İş Bankası	6,00	222.000

Sermayesi ilk kuruluşta 2.000.000 TL. olup, 1.000 er TL.lık 2.000 hisse şeklindeydi. Son iki ortak Fransız şirketleridir, Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu’na dayanarak ortak olmuşlardır.

Şirketin idare merkezi Ankara, iş merkezi İzmir’dir. Fabrika İzmir’de Bornova Kore Şehitleri Yolu kenarında 40 dönümlük sahada kurulmuştur. Fabrika binasının kapalı alanı yaklaşık 2.500 m2’dir. Ana binanın tavan yüksekliği 13 m. olup, çatısı testere biçiminde ve seramikten yapılmış özel bir tecrit maddesi ile kaplıdır. Bina iç tarafta 2 adet 5 tonluk bordörle kaplıdır. Esas binadan başka 1.200 m2’ye yayılan yemekhane, soyunma odaları, garaj ve idare binaları vardır.

Elektrik enerjisi 10 KV.luk yeraltı kablosu ile bir 400 KVA ve bir 125 KVA’lık transformatör postasiyle temin edilmektedir. İlk kuruluşta imalat sınırları 25 – 500 KVA olarak düşünülmüş, bilahare sırasıyla 630 KVA, 800 KVA, 1000 KVA ve nihayet 1500 KVA’ya yükselmiştir. 1959 yılı itibariyle fabrikada 60 Türk işçisi ile 6 Fransız uzman çalışıyordu.

Fabrika ilk kuruluş yıllarında normal bir verimle çalışamamış, sonradan 1000 KVA’ya kadar olan trafoların ithal edilmemesi hususunda hükümetin almış olduğu bir karar neticesinde imalat hızla artmıştır. Fabrikanın transformatör üretim kapasitesi yılda 350 adettir. (100.000 KVA)’dır. Bu miktar 1963 yılında 150.000 ‘e yükselmiştir. 1964 yılında ise % 250’ye çıkacağı, yani normal kapasitenin 2.5 misli üstünde çalışacağı tahmin edilmektedir. Gezer köprülerin yetersiz ve kurutma odasının küçük oluşu imalatı sınırlandırmıştır. Bunların büyütülmesiyle 1965 yılı ortalarında 3150 KVA gücüne kadar transformatör imalatı düşünülmektedir. ETİTAŞ yıllarca kamu kurumlarının elektrik ihtiyaçlarını karşılamaya devam eder.

1998 yılında Etibank, Eti Holding (Eti Krom) ve Eti Elektrometallurji A.Ş. olarak ikiye ayrılır; tüm iştirakleri teker teker satılır.

Türkiye’nin ve İzmir’in en eski sanayi tesislerinden ETİTAŞ da 2003 yılında (?) üretimi durdurur. Mirasçılarının davalık olması nedeniyle arsası 20 yılı aşkın süre boş kalır.

2026’da BAYETAV Vakfı toplam 40 dönüm arsanın milyarlarca lira değerindeki 20 dönümlük kısmını okul yapmak üzere satın aldı. Sevinmeyin.

BAYETAV (Bir Arada Yaşarız Eğitim ve Toplumsal Araştırmalar Vakfı) şaibeli bir vakıf, zaten adından belli. Toplumsal barış peşindelermiş. Diyarbakır Siyasal ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü’yle ve niyeti belli Alman vakıflarıyla işbirliği yapmışlar. Vakfın sahibi Ali Rıza Çelik tütün eksperi sıradan bir vatandaş iken 2004 yılında kafe işletiyormuş. 2007 yılında kurduğu Adalya Tobacco şirketiyle nargile tütünü üretimine girmiş. Hemencecik 5-10 senede Bornova’da Levanten köşkü satın alıp restore edecek paraya kavuşmuuuuş. İzmir’de her biri birbirinden lüks ve pahalı villaları vakıf merkezi adı altında edinivermişler.
Nasılsa 20 senede DÜNYANIN en büyük nargile tütünü üreticilerinden birine dönüşmüüüşşş, Kemalpaşa’daki dev fabrikadan 46’dan fazla ülkeye ihracat yapmaya başlamış. Yersen.

Kaynakça:
. Bornova’da büyük satış: Milyarlık arsanın sahibi o Vakıf oldu, 17 Mar 2026, https://tekreferans.com/haber/bornova-da-buyuk-satis-milyarlik-arsanin-sahibi-o-vakif-oldu
. Bay “yetmez ama evetçi”yi, takdimimdir, 27.06.2022, https://kentstratejileri.com/tag/ali-riza-celik/
. ETİTAŞ Transformatör Fabrikası Bornova, https://www.erolsasmaz.com/?oku=2641
. Etitaş Transformatör Fabrikası, Yüksek Mühendis Hayri Gökyılmaz, Oda Tarihinden, 1964 yılı sayı 89, s.116, https://www.emo.org.tr/emoyayin/makale/5137/etitas-transformator-fabrikasi
. Yerli Elektrik Malzemesi imal Eden Ana Müessesemizi Tanıyalım, Kenan Ergen, Yüksek Mühendis, https://www.emo.org.tr/emoyayin/uploads/dosyalar/1959/52e8b5c95d5cceda1b101d8cf7b7d759.pdf
. https://www.facebook.com/izmiroldphotos/posts/bornova-1980li-y%C4%B1llar-sahibini-arayan-foto%C4%9Fraflardan/1361166356051139/