1956 – Malatya şeker ve ispirto fabrikası

Son güncelleme tarihi 11/09/2026

Şeker sanayimizin 15. şeker fabrikası olan Malatya Şeker Fabrikası’nın temeli Aralık 1954 yılında atılmıştır. Fabrika, Fransız Fives-Lille firması ile Eskişehir Şeker Fabrikası atölyelerince tamamlanarak 01 Ekim 1956 tarihinde işletmeye açılmıştır. Malatya şeker fabrikası üç farklı fabrikadan oluşuyordu:

Kristal ve küp şeker fabrikası
Küspe kurutma fabrikası
Ham alkol fabrikası

Günlük bin 200 ton pancar işleme kapasitesi ile kurulan şeker fabrikasının 1975-1976 yıllarında yapılan yenilemeyle günlük pancar işleme kapasitesi 3 bin 600 tona yükselmiştir.

1990’larda fabrikanın atık suyunun diğer şeker fabrikaları gibi çevreyi kirlettiğinin farkedilmesi üzerine mikrobiyolojik arıtma tesisi yapılmış, sonraki senelerde kömür yerine doğalgaz ile çevre dostu üretim yapılmaya başlanmıştır.

Fabrika, günümüzde günlük 3 bin 800 ton pancar işleme kapasitesine sahiptir ve yılda ortalama 60 bin ton şeker üretmektedir.

Türkşeker’e aitti. Türkşeker, 29/4/2021 tarihinde Türkiye Varlık Fonu’na devredildi, elden çıktı.

Şeker Fabrikası yerleşkesi bir zamanlar meyve koleksiyon bahçeleriyle adeta bir gen bankasıydı. Kayısı ağaçları, Abbas armudu, yerel elmalar, kiraz ve bölgeye özgü çeşitler… Bugün bunların çoğu modern yapılaşmanın kurbanı oldu. 6 Şubat depremi sonrası İtfaiye binasının arkasına kurulan konteyner kent nedeniyle çok sayıda meyve ağacı kesildi. Bunlar susuzluktan kuruyan ağaçlardı.

Malatya İspirto (Alkol) Fabrikası
Malatya Alkol Fabrikası 1974′ te kurulmuş 1975 kampanyasında çalışmaya başlamıştır. Şeker üretiminde ortaya çıkan melasın değerlendirilmesi amacıyla açıldı. Melas, billurlaşan şeker alındıktan sonra kalan şekerli posadır.

Malatya’da en az üç fabrikanın melası işleniyordu: Malatya, Elazığ, Erzincan. Pancardan 20 bin ton melas üretmekte, melastan yaklaşık 6 bin metreküp alkol elde edilmektedir. Kalan melas küspesi hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Aktif olduğu dönemlerde %98 saflık derecesinde endüstriyel, tıbbi (dezenfektan/kolonya) ve gıda amaçlı yüksek kaliteli saf etil alkol üretimi gerçekleştirmiştir. Ürettiği alkolün büyük kısmını Tekel’e veriyordu.

Bu stratejik tesis, çevre ve arıtma tesisi mevzuatları gerekçe gösterilerek 2000’li yıllarda üretimini tamamen durdurdu. Şeker fabrikasına yapıldığı gibi ispirto fabrikasına da mikrobiyolojik arıtma yapılabilirdi ama kasten yapılmadı ve fabrika tamamen kapatıldı.

Yerleşke yaklaşık 1000 dönüm alanı kapsamakta, bugün tapulu olarak kalan kısmı yaklaşık 350 dönümdür. Yıllar içinde bu alanın önemli bir bölümü farklı kurumlara devredilmiştir. 200 dönüm Sağlık Bakanlığı’na, 345 dönüm Büyükşehir Belediyesi’ne, 65 dönüm Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü’ne, 13 dönüm İl Emniyet Müdürlüğü’ne, depremde yıkılan Şeker Camisi alanı 3182 metrekarelik alanı Diyanet’e tahsis edilmiştir.

Diğer şeker fabrikaları
Cumhuriyet tarihinin çalışan, üreten, paylaşan halkçı anlayışı ile kurulan Türkiye Şeker Fabrikaları’na ait diğer 14 fabrikası 21.02.2018 tarihinde satıldı. Özelleştirme bedelleri fabrika değerlerinin çok altında belirlendi. Üretim kapasiteleri düştü. Türkiye, şeker ihraç eden ülkeden, şeker ithal eden ülke konumuna düştü. Türkşeker altında kalan tesisler AKP tarafından Varlık Fonu’na devredildi.

Kaynakça:
. https://www.turkseker.gov.tr/?ModulID=11&MenuID=57&ID=13
. Şeker Fabrikası.Malatya'nın Üretimdeki Son Kalesi, 15 Şubat 2026, Fikri Demirtaş, https://malatyahaber.com/fikri-demirtas/seker-fabrikas-malatyann-uretimdeki-son-kalesi
. https://fikridemirtas44.blogspot.com/2026/02/malatyann-son-kalesi-turk-seker.html
. Malatya şeker fabrikası bünyesindeki alkol fabrikası, 20.06.2020, Enver Kalaycıoğlu, https://malatyaflashaber.com/malatya-seker-fabrikasi-bunyesindeki-alkol-fabrikasi/
. Milliyet, 2 Ekim 1956