1956 – Erzurum şeker ve ispirto fabrikası

Son güncelleme tarihi 11/09/2026

Erzurum şeker fabrikası 30 Eylül 1956’de açıldı, Türkiye’deki 8.şeker fabrikasıdır. Dünyada 2000 metre rakımda kurulan ilk şeker fabrikası olması gibi ilginç bir özelliğe de sahipti. Tesadüf o ki, fabrikanın açıldığı gün Erzurum’da 2000 hatlık ilk otomatik telefon santrali devreye girdi.

Fabrikanın ilk 60 günlük kampanya devresinde 100-120 ton pancar işleyerek 15-18 bin ton şeker elde etmesi planlanmıştı.

Şeker üretiminden arta kalan küspe hayvan yemi olarak kullanılıyor, melas ispirto fabrikasında işleniyordu. Pancar ekimi çiftçiye, küspe desteği hayvancılığa katkıda bulunuyor, fabrika şehrin istihdamına ve kalkınmasının temelini oluşturuyordu. Devlet idaresindeki büyük tesisler iyi-kötü bölgede bir istikrar sağlıyordu.

Erzurum ve Erzincan şeker fabrikalarına 706 milyon TL değer biçiliyordu. Erzincan Şeker Fabrikası’nın sadece arazisi 240 milyon lira değerindeydi.

10.05.2018’de iki fabrika birlikte 287 milyon TL’ye (59 milyon 273 bin dolar) Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş.’ye satıldı (hediye edildi).

Erzurum İspirto fabrikası
Şeker üretiminde ortaya çıkan melasın değerlendirilmesi amacıyla açılmıştı. Melas, billurlaşan şeker alındıktan sonra kalan şekerli posadır.

Erzurum İspirto fabrikası, Türkiye’nin %98,8 saflık oranıyla en kaliteli etil alkolünü üreten tesislerinden biriydi ve bölgeden çevre ülkelere (İran, Gürcistan vb.) ihracat yapılıyordu.

Tesis gerekli arıtma tesisi kurulmadığı için 2000’li yılların başında kapatıldı. Halbuki şeker fabrikalarına arıtma sistemi kurulduğu gibi ispirto fabrikalarına da kurulabilirdi. Kasten kurulmadı.

Tüm şeker fabrikalarından üretimden arta kalan melas ve küspe, eskisi gibi katma değeri yüksek ekmek mayası, kolonya ve dezenfektan hammaddesi yapılamıyor. Ancak katma değeri çok daha düşük hayvan yemi ve gübre yapılabiliyor. Fakir halkın vergisiyle inşa edilen değerli tesisler çürümeye terk edilmiş.

Diğer şeker fabrikaları
Cumhuriyet tarihinin çalışan, üreten, paylaşan halkçı anlayışı ile kurulan Türkiye Şeker Fabrikaları’na ait diğer 14 fabrikası 21.02.2018 tarihinde satıldı. Özelleştirme bedelleri fabrika değerlerinin çok altında belirlendi. Üretim kapasiteleri düştü. Türkiye, şeker ihraç eden ülkeden, şeker ithal eden ülke konumuna düştü. Kalan tesisler AKP tarafından Varlık Fonu’na devredildi.

Kaynakça:
. 706 milyonluk iki şeker fabrikasını tek fabrika fiyatına Albayrak grubuna sattılar, 05.06.2018, https://haber.sol.org.tr/emek-sermaye/706-milyonluk-iki-seker-fabrikasini-tek-fabrika-fiyatina-albayrak-grubuna-sattilar
. https://www.patronlardunyasi.com/sekerde-skandal-satis-sadece-arazisi-240-milyon-albayraka-77-milyona-sattilar
. https://fuarteknoloji.com/seker-fabrikalarinin-satilmasi-ve-gida-tekkeleri/
. https://www.sukkar.com.tr/factories/erzurum-seker-fabrikasi/
. Milliyet, 1 Ekim 1956