1955 – TOE Otomotiv fabrikası kuruldu.

Son güncelleme tarihi 06/02/2026

Türk Otomotiv Endüstrileri A.Ş. (TOE), 1955 yılında Ziraat Bankası, Makine Kimya Mühendisleri Endüstrisi Kurumu (MKEK), Türk Ekspres Bank, Çukobirlik ve Tariş’in girişimiyle, kamyon, otobüs, minibüs, traktör ve askeri araç üretmek amacıyla kuruldu.

Tesislerde Türkiye’nin ilk ticari kamyon montajı yapılmış ve ayrıca Commer markasının kamyonetleri montajlanmış. Kocaeli Çayırova’daki fabrika, Amerikan menşeli Federal marka ticari kamyonları üretiyordu. 1955-1960 yılları arasında Federal markasıyla üretim yapıldı, fakat bir rivayete göre süregelen sorunlar yüzünden Federal çekildi, şirket “TOE” markasıyla üretime devam etti.

Türk Otomotiv Endüstrileri A.Ş. 1988 yılına kadar traktör üretimini sürdürdü. Şirket kayıtlarına göre 1963-1993 arasında 54,496 adet araç üretilmiş.

1962 yılında, şirketin %93,5 hissesi OYAK tarafından satın alındı. Aynı yıl, Amerikalı International Harvester Company’yle %20 oranında hisse satılarak bir lisans, ortaklık ve işbirliği anlaşması yapıldı. International Harvester kamyonlar ülkemizde çok rağbet görüyor, halk arasında “Enter” adıyla biliniyordu.

1960’ların ortalarına doğru TOE, Volvo ile ortak araç üretiminde bulunma çalışmaları yapmış ve Volvo firmasıyla antlaşma sağlanamayınca 1968 yılında Triumph firmasının ortaklığında ‘Zafer’ markası ile yerli otomobil üretme çalışmalarına başlamış. Önce sedan modelinin, daha sonra ise station vagon ve pick-up modelinin üretilmesi düşünülen aracın daha tanıtım aşamasında iken bazı kişilerin ve çevrelerin baskısı nedeniyle üretiminden vazgeçilmiştir.

1971’den itibaren OYAK, Fransız Renault ile ortaklığa gidip binek araç üretimine de başladı. 1983 yılına kadar OYAK yönetiminde kalan Türk Otomotiv Endüstrileri, nedendir bilinmez Ziraat Bankası’na devredilmiştir. Ziraat Bankası düzgün idare etmeyi beceremeyince kurumu zarara uğratmış, tekrar ihaleye çıkılmıştır. Neden OYAK’ın başarıyla idare ettiği fabrika, durup dururken elinden alındı? Ziraat, TOE’nin çöküşüne yol açan yanlış yatırım ve kararları kasten vermiş hissi uyandırıyor.

Türk Otomotiv Endüstrileri A.Ş. 1993 yılında özelleştirilerek Rumeli Grubu’na satılıyor. Rumeli Grubu aynı sene 450 işçiyi çıkararak fabrikayı kapatıyor ve araziyi depo olarak kullanmaya başlıyor.

TOE, 2006 yılında İmar Bankası’nın denetiminde tasfiye edilmiş, üretim ekipmanları satıldıktan sonra arazisi ve fabrika binaları Karadeniz Holding’e satılmıştır.

Kaynakça:
. Yılda 54 bin kamyon üreten Türk sanayi devi iflas etti!, 19.03.2025, https://www.merhabahaber.com/yilda-54-bin-kamyon-ureten-turk-sanayi-devi-iflas-etti-1904273h.htm
. 1955 yılında kurulmuştu…Binlerce kamyon üreten fabrikanın iflas hikayesi!, 09-04-2024, Merve Kıcı, https://sanayigazetesi.com.tr/1955-yilinda-kurulmustu-binlerce-kamyon-ureten-fabrikanin-iflas-hikayesi/
. TAYSAD'IN 40 Yılı-Daha iyisi için yarışmak, Ahmet Çağan, s.32
. www.gastearsivi.com
. https://tractors.fandom.com/wiki/T%C3%BCrk_Otomotiv_End%C3%BCstrileri_A%C5%9E_(TOE)
. https://x.com/TCAytunCiray/status/1586758066393038852
. https://magazinulasim.com/Konu-yerli-federal-kamyona-ait-bilgiler.html
. https://www.yadelrentacar.com/duyurular/merak-edenler-icin-turk-otomotiv-tarihi?gdprAccept
. 52 Yıl 52 Marka, Sözcü Gazetesi Otomotiv Editörü Metin Köklüçınar, https://www.odmd.org.tr/web_2837_1/entitialfocus.aspx?primary_id=784&type=29&target=categorial1&detail=single&sp_table=&sp_primary=&sp_table_extra=&openfrom=sortial
. Tarihçi Rıdvan Şükür, TOE Kamyon ve Traktör fabrikasının kitabını yazdı, 30.12.2021, https://www.kackar53.com/haber/tarihci-ridvan-sukur-toe-kamyon-ve-traktor-fabrikasinin-kitabini-21153.html
. TOE Türk Otomotiv Endüstrileri A.Ş. (1955-1993), Rıdvan Şükür, https://www.academia.edu/116692323/TOE_T%C3%BCrk_Otomotiv_End%C3%BCstrileri_A_%C5%9E_1955_1993_