1954 – Türk Petrolleri Anonim Ortaklığı kuruldu.

Son güncelleme tarihi 02/08/2025

1953 yılında rafineri faaliyetini yürütmek üzere Batman rafinerisi kurulmuştur. 1954 yılı ise ülkemizde petrol sektörü açısından dönüm noktası olmuş; önce 6326 Sayılı Petrol Yasası çıkarılmış ve aynı yasaya dayalı olarak Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) kurulmuştur.

1941’de kurulan Petrol Ofisi ve Batman rafinerisiyle 1961 yılında kurulan İPRAŞ rafinerisi TPAO’ya bağlanmıştır. TPAO’nun yüzde yüz sahibi olduğu ilk petrol kuyusu Batman’dadır ve yüksek kalitede petrol elde edilmektedir.

TPAO ülkemizde petrol arama ve üretimi amacıyla yürütülen jeofizik saha faaliyetlerinin % 85’ini, sondaj faaliyetlerinin % 60’ını kamu yararı doğrultusunda gerçekleştiriyordu.

1965’te TPAO öncülüğünde bir kimya devine dönüşecek olan Petkim kuruldu.

1972’de Aliağa rafinerisi (İzmir), 1974 yılında petrol ve doğalgaz boru hattı taşımacılığı yapmak üzere TPAO’ya bağlı olarak Boru Hatları ile Ham Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) kurulmuştur.

LPG gaz üretimini İpragaz gerçekleştiriyor, İGSAŞ gübre üretimi yapıyordu. DİTAŞ, deniz taşımacılığı faaliyetlerini üstlenmişti.

AKP döneminde önce TPAO’nun arama, üretim, taşıma, rafinaj ve dağıtım bütünlüğü parçalanmış, bünyesindeki İPRAGAZ, PETKİM, DİTAŞ, TÜPRAŞ, POAŞ ayrılarak birer birer özelleştirilmiştir.

“Devlet adına arama ve işletme ruhsatı alma hakkı TPAO`na aittir” hükmü AKP tarafından yasadan çıkarılmıştır. Süresi dolan petrol üretim sahalarının (tüm dünyada olduğu gibi) devlet adına üretime devam etmesi için TPAO`ya verilmesini öngören yasa maddesi kaldırılmış, bu sahaların özel sektör şirketlerine sunulmasının önü açılmıştır.

Türkiye Jeoloji Mühendisleri Odası yetkilileri, 5 Haziran 2004‘te TBMM‘den geçirilen bir yasayla, yabancı şirketlerin, Doğu Anadolu bölgesine denk gelecek genişlikte alanın maden arama ve işletme ruhsatını eline geçirdiğini açıkladı.

Yabancı şirketlere ürettiklere petrol üzerinde tasarrufta bulunarak, tamamını ihraç etme hakkı getirilmiş, olağanüstü hallerde bile üretilen petrolün ülke içinde kullanılması ve memleket ihtiyacını gözetme zorunluluğu kaldırılmıştır; yabancı şirketlere sınır tanımaksızın her yerde faaliyette bulunma hakkı getirilmiştir. Orman sayılan yerlere ilave olarak milli parklarda dahi petrol arama ve üretimi yapılmasının önü açılmıştır.

2014’te Şırnak’ın Silopi İlçesi’nde Irak sınırına sıfır noktada yüksek gravitede petrol bulundu.

Türkiye’nin milli petrol arama ve çıkarma kurumu TPAO, Nisan 2017 tarihinde Zülfikarlar Holding’e bağlı akaryakıt dağıtım şirketi Turkuaz Petrol’e satıldı.

20 Temmuz 2017’de TPAO’dan geri kalanlar, sondaj, workover, kuyu tamamlama ve jeofizik operasyonları servis hizmetlerine ait her türlü araç, iş makinesi, kule, gemi, diğer ekipman, malzeme, sondaj park sahaları ve müştemilatı Turkish Petroleum International Company’ye (TPIC) bedelsiz olarak devredildi.
TPIC, BOTAŞ’ın alt kuruluşudur. BOTAŞ zaten 24 Ocak 2017’de Varlık Fonu’na devredilmişti.

Petform sitesine göre 2020 yılında Türkiye’de 12 yabancı + 25 yerli şirket petrol konusunda faaliyet göstermektedir. Arama – üretim sektörünün devlet hazinesine katkısı sadece 1.6 milyar dolardır. Petrolün yarattığı çevre kirliliği ve insan sağlığına etkilerini gidermek için kimbilir bu rakamın kaç katı harcanmalı…

2023 Haziran ayında TPAO, 7 Haziran’da günlük petrol üretiminin 70.076 varile ulaştığını belirterek, yeni keşiflerle birlikte son 32 yılın en yüksek yurtiçi günlük üretim seviyesini aştığını duyurmuştu. Edinilen bilgilere göre yıl sonuna kadar sadece karada 20’ye yakın ilde toplam 200 kuyu sondajına ulaşılacak. Bu gelirlerin hiç biri vatandaşın cebine girmeyecek. Çünkü şirketlerin, elde ettikleri gelirlerin tamamını yurtdışına çıkarma hakkı var.

Türkiye Petrolleri, Diyarbakır ve çevresindeki dört petrol arama ruhsatının süresi için Enerji Bakanlığı’na başvuru yaptı. Ruhsatların mevcut süresi 23 Eylül 2025’te doluyor. Şirket, her biri için iki yıl ek süre talep etti.

Bölgenin bir başka idareye terkedilmesi, vatandaşın vergisi, kanı, canıyla elde edilen petrolün, madenler ve gelir kaynaklarının, altyapı ve sayısız tesisin, haketmeyen unsurlara hediye edilmesi anlamına gelecektir.

Varlık Fonu’nun idaresi tek bir kişide bulunuyor.

Kaynakça:
. Petrolde keşif sırası Silopi’de, 19.06.2023, https://istanbulticaretgazetesi.com/petrolde-kesif-sirasi-silopide
. PMO: TPAO’nun parçalanması, küçültülmesi, yetkisizleştirilmesi ve en sonunda da yok edilmesi operasyonu sürüyor, 26.07.2017 , https://www.tmmob.org.tr/icerik/pmo-tpaonun-parcalanmasi-kucultulmesi-yetkisizlestirilmesi-ve-en-sonunda-da-yok-edilmesi
. Hezil suyu kıyısında petrol bulundu, 13 Ocak 2014, https://www.enerjigunlugu.net/hezil-suyu-kiyisinda-petrol-bulundu-6555h.htm
. 'TPAO’nun yok edilmesine izin vermeyeceğiz’ , Pınar Kaya, 29.03.2013, https://www.petrol-is.org.tr/haber/tpaonun-yok-edilmesine-izin-vermeyecegiz-6623
. https://www.tppd.com.tr/kurumsal/hakkimizda
. https://www.jmo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=9923&tipi=3&sube=0	
. Petrol de Yabancıya!, 20.01.2007, https://eski.jmo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=1301&tipi=24&sube=0
. https://www.mapeg.gov.tr/Sayfa/Genel/petrol-haritalari
. Türkiye'de petrol sektörü ve TPAO, Petrol İş Araştırma, https://petrol-is.org.tr/sites/default/files/ek2-petrol-sektoru-tpao.pdf