1953 – Çimento Sanayii Şirketi (ÇİTOSAN)

9 Ekim 1953’te kurulan şirketin kurucu ortakları, Türkiye Emlak Kredi Bankası, Sümerbank, Türkiye İş Bankası, Ankara ve Sivas Çimento’dur. Özel teşebbüsün ülkede gelişememesi üzerine kurulan ÇİSAN ile birlikte çimento sektöründeki tüm planlama yetkileri devletin tekeline geçtiğinden ilk etapta 15 çimento fabrikasının tesis edilmesi kararı alınmıştır. Kurulması kararlaştırılan bu yeni fabrikaların üretimi artıracağı ve ithalatı düşüreceği böylece ülkenin dövizden büyük ölçüde tasarruf sağlayabileceği tahmin edilir. Ayrıca ithal edilecek çimentonun ülkenin farklı bölgelerine naklinden ötürü artan maliyet yükünün ortadan kalkması da ton başına 30-35 liralık bir fiyat düşmesi anlamına gelir.

Türkiye Çimento Sanayii, 1983 yılında Etibank ve Sümerbank’ın Seramik ve Refrakter fabrikalarını devralarak hizmet alanını genişletmiş ve ünvanı Türkiye Çimento ve Toprak Sanayii TAŞ., kısa adıyla ÇİTOSAN olarak değişmiştir.

Kamu İktisadi Devlet Teşekkülü (KİT) olan ÇİTOSAN’a bağlı Balıkesir, Afyon, Ankara, Trakya (Pınarhisar) ve Söke Çimento Sanayii T.A.Ş.’leri özelleştirmek üzere hükümetimizce Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanlığı’na devredilmiştir. Ayrıca ÇÎTOSAN’ın karma sektör fabrikalarındaki (Bolu, Ünye, Adana, Mardin ve Konya Çim.Fab.) hisseleri de aynı idareye devredilmiştir.

1989 itibariyla ÇİTOSAN, 22 fabrikasıyla, yılda 7.945.000 ton üretim kapasitesiyle Türkiye’de kurulu çimento kapasitesinin %34’üne sahip en büyük üreticiydi. OYAK ve Akçimento sonra geliyordu. O yıllarda Türkiye’nin çimento üretim potansiyeli, toplam çimento ihtiyacının üzerindeydi. Bölgeler arasında gerekli klinker ve çimento aktarmaları sağlanabildiği takdirde ayrıca ithalata gerek yoktu.

AKP döneminde ÇİTOSAN’ın 15 fabrikası blok satış yöntemiyle satıldı. İlk beş fabrika yabancı sermaye kuruluşu SCF’ye satıldı, satış tartışmalara neden oldu. Hükümetten aldığı fabrikalarla Türkiye pazarına giren SCF’yi Lafarge ve Vicat çimento şirketleri takip etti.

Kaynakça:
. DPT MADENCİLİK SEKTÖRÜ ENDÜSTRİ HAMMADDELERİ ÖZEL İHTİSAS KOMİSYONU YAPI - ENDÜSTRİ HAMMADDELERİ ALT KOMİSYON RAPORU, Mayıs 1992, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Yapi-Endustri-Hammaddeleri-OIK-Raporu.pdf
. Özelleştirme Öncesi ve Sonrası Türk Çimento Sanayii, Adnan İğnebekçili, s.41, https://eski.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/12315.pdf
. Türkiye'de Çimento Sektörünün Durumu, Emin Başaran, Nuray Turunç, https://eski.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/12312.pdf
. Kalkınmanın Önemli Bir Unsuru, Kuruluşundan 50. Yılına Türkiye’de Çimento Sanayi (1910-1960), Nadir Yurtoğlu, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/40/tur