1940 – Çukurova Pamuk Koop.Birliği (Çukobirlik)

Son güncelleme tarihi 10/02/2026

Çukobirlik, 15 Ekim 1940 tarihinde 2834 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri Yasası’na dayanarak, Adana, Ceyhan ve Tarsus Tarım Satış Kooperatifleri’nin biraraya gelmesiyle kurulmuştur. Çukurova bölgesinde pamuk üreticilerinin ürünlerini değerlendirmek ve üreticiye destek sağlamak amacı ile 275 ortakla oluşturdukları bir Kooperatifler Birliği’dir. Merkezi Adana’dır. Pamuk, susam, yerfıstığı ve çeltik (pirinç) konularında faaliyetlerini sürdürür.

Kuruluş amacı, ekimden satıma kadar her aşamada ortaklarına hizmet vermek, üretici ortakların pamuğunu, soyasını, ayçiçeğini, kanolasını satın alarak onları serbest piyasa koşullarında haksız rekabetten korumak, aynı zamanda zirai ilaç, zirai gübre ve tohumluk gibi emtialarla destek sağlamaktır.

1956 yılına gelindiğinde Birliğe bağlı 6 kooperatif (Adana, Ceyhan, Tarsus, Yenice, Osmaniye, Maraş) ve şu tesisler bulunuyordu: Yenice Saw-gin çırçır ve prese fabrikası (Saw-gin bir testere markası), Ceyhan Saw-gin çırçır ve prese fabrikası, Adana pamuk müessesesi, Mersin nebati yağ ve sabun fabrikası

Kuruluşundan itibaren büyümesini sürdüren Çukobirlik, 1989’da merkezi Mersin’de bulunan ve kısa adı “Yerfiskobirlik” olan Yerfıstığı Tarım Satış Kooperatifleri Birliği’yle birleşti.

Çukobirlik 2025 itibariyla 10 ili kapsayan bölgede 36 kooperatifi ile yaklaşık 36.064 üretici ortağına hizmet vermektedir. Çukobirlik, alımını yaptığı ürün yelpazesine 2004/2005 kampanyasından itibaren ayçiçeğini, 2006/2007 kampanyasından itibaren de kanolayı dahil etti.

Bağlı kooperatifleri aracılığı ile aldığı pamuğu kendi tesislerinde işleyen Çukobirlik’in 4 saw-gin, 3 roller-gin prese işletmesi, ayrıca Adana-Mersin karayolunun 19. kilometresinde kurulu yağ fabrikası ile buna bağlı faaliyet gösteren Ceyhan’da kurulu yağ fabrikası vardır. Çukobirlik’in amacı; ekimden satıma kadar her aşamada ortaklarına hizmet vermektir. Birlik; ortaklarının pamuğunu, soyasını, ayçiçeğini, kanolasını satın alarak onları serbest piyasa koşullarında haksız rekabetten korur. Aynı zamanda zirai ilaç, zirai gübre ve tohumluk gibi ayni destek sağlar.

Çukobirlik’in halen faaliyet gösteren tesisleri şunlardır:

Saw-gin tesisleri: Antakya, Ceyhan, Şanlıurfa ve Yemişli olmak üzere 4 Saw-gin tesisi vardır.

Roller-gin tesisleri:Adıyaman, Diyarbakır, Akçakale Kooperatifleri bünyesinde olmak üzere 3 adet Roller-gin tesisi mevcuttur.

Merkez yağ fabrikası: 1975 –1976 kampanya döneminde faaliyete geçen, modern ekstraksiyon sistemi ile çiğit, ayçiçeği ve soya işleyebilen fabrika, günlük 200 ton, yıllık 120 bin ton üretim kapasitesindedir. Depolama kapasitesi 18.000 ton olan fabrikada yan ürün olarak sabun, atık ürün olarak da yem sanayiinde kullanılan küspe elde edilmektedir. Ceyhan Yağ Fabrikası da, bu fabrikaya bağlı olarak faaliyetini sürdürmektedir.

2021’de, 6 Ekim’de Çukobirlik’in toplam 265 dönüm yüzölçüme sahip 6 adet arsa ve binası ‘Kapalı zarf, açık arttırma’ yöntemiyle satışa çıkarıldı. Özetle, Mihmandar Kooperatifi için Çukobirlik’in aldığı ekspertiz 56.5 milyon TL derken, özelleştirme 30-35 milyon dolara yapılmaya çalışıldı.

CHP Adana Milletvekili Ayhan Barut, Türkiye ekonomisi, ülke tarımı ve çiftçisi ile Çukurova Bölgesi için hayati öneme sahip Çukobirlik’in borçları bahane edilerek arsa ve binalarının satılmak istenmesine karşı mücadelesini sürdürüyor. Barut şöyle ifade etti: “Çukobirlik’in hiçbir varlığının satılmamasını, aksine desteklenip yaşatılmasını, borçlarının ödenmesi için iktidarın yandaş firmalara yaptığını ülke tarımı, çiftçisi ve ekonomisi için de yaparak Çukobirlik’i hayatta tutmasını ve işlevsel hale getirmesini istiyoruz. Bunun yanı sıra 6 Ekim’de Çukobirlik’e ait gayrimenkullerin satışı için düşük rayiç bedeller belirlenerek üç otuz paraya birilerine peşkeş çekilmesine de karşı çıkıyoruz.”

Kaynakça:
. https://cukobirlik.com.tr/tarihce
. "Çukobirlik'in değerleri yok pahasına elden çıkarılmasın, 05.10.2021, https://www.yurttansesler.org/adana/cukobirlik-in-degerleri-yok-pahasina-elden-cikarilmasin-h14049.html