1939 – Bursa ve Mersin’te elektrik devletleştirildi.

Son güncelleme tarihi 08/06/2025

14.6.1935 gün ve 2805 sayılı yasayla, maden ve elektrik enerjisi alanında faaliyet gösterecek Etibank ve aynı yıl 2819 sayılı yasayla Elektrik İşleri Etüd İdaresi kurulmuştu. Bu idare su kaynaklarını inceleyerek elektrik üretimi imkanlarını tesbit etti.

Temmuz 1938’de devletleştirilen İstanbul’daki elektrik şebekesinin ardından çeşitli illerdeki elektrik şebekeleri de devlet tarafından satın alındı. Bu dönemde İzmir’de bir Belçika şirketi; Edirne, Tekirdağ, Balıkesir, Kastamonu ve Gaziantep’te İtalyan Marelli Şirketi; Antalya, Konya, Ödemiş ve Diyarbakır’da Macar Ganz Şirketi, Ankara’da Alman AEG Şirketi; Ordu, Samsun ve Giresun’da Alman Bergman Şirketi elektrik üretim ve dağıtımı yapıyordu.

18 Haziran 1939 tarihli Bursa Gazetesi’nde yer verilen habere göre, “Bursa Cer, Tenvir ve Kuvve-i Muharrikiye-i Elektrikiye Türk Anonim Şirketi”, Nafia Vekaleti’nce satın alındı. İhtiyaç duyulan finansman, borçlanma yoluyla Belediyeler Bankası’ndan 15 yıl vade ile sağlandı. Böylece, Bursa’daki elektrik üretim ve dağıtım tesisleri 1939 yılında kamulaştırılmış oldu.

Bursa’nın giderek büyümesi sonucu sistem yetersiz kalınca, 1938’de açılan Merinos Fabrikası’nın kendi iç ihtiyacını karşılayan 3.15 MVA gücünde iki türbinli jeneratör grubuna 1953’te iki dizel jeneratör grubu daha ilave ederek, toplam güç 6.3MVA’ya çıkartılmıştı. Bursa’nın elektrik ihtiyacı 1973 yılına gelinceye kadar “puant saatlerde (en fazla elektrik tüketilen saatler)” Merinos’un jeneratörleri de devreye alınmak suretiyle karşılandı. Merinos Elektrik fabrikası Fransız şirketi taralından kurulan ilk santral 1970’li yılların başlarına değin korundu. 1973’te dinamo ve motorları sökülerek Kastamonu Erciş’te yararlanılmak üzere götürüldü.

Ankara Elektrik, Ankara Havagazı ve Adana Elektrik Türk Anonim Şirketleri 5.7.1939 gün ve 3688 sayılı yasayla millileştirildi ve devletleştirildi.

25 Ekim 1970’te Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) kuruldu ve Etibank’ın bu alandaki birimleri TEK’e devredildi.
1994 yılında TEK yeniden yapılandırıldı, iki ayrı iktisadi devlet teşekkülü halinde Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) ve Türkiye Elektrik Üretim İletim A.Ş. (TEAŞ) kuruldu.

2001 yılında TEAŞ yeniden yapılandırıldı, elektrik dağıtım şirketleri 21 bölgeye ayrılarak tamamen özelleştirildi.

Kaynakça:
. Şehir elektriğinin kalp atışları, https://www.dergibursa.com.tr/sehir-elektriginin-kalp-atislari/
. Elektriği millileştirmiş ve devletleştirmiştik, Yıldırım Koç, Aydınlık Dergisi, 18 Nisan 2010, https://www.yildirimkoc.com.tr/usrfile/1323724111a.pdf
. Mümin Ceyhan, https://www.bursadakultur.org/elektrigin_tarihi.htm