Son güncelleme tarihi 12/02/2026
TARİŞ, kökleri 1910’lu yıllara dek uzanan, başlangıçta incir ve üzüm daha sonra pamuk ve zeytinyağı ürünleri temelinde örgütlenen dört kooperatif birliğinin ortak adıdır. Bu dört birliğin her biri ayrı tüzel kişiliğe sahiptir.
“TARİŞ” sözcüğü, kuruluş yıllarında Birliğe destek olan bankalardan Tarım Bankası (Ziraat Bankası) ile İş Bankası’nın ilk hecelerinden oluşmaktadır. 1931 yılında Alaşehir’de ve daha sonra Manisa, Turgutlu ve Salihli’de kurulan Bağcılar Kooperatifi ile atılmıştır.
İzmir merkezli Tariş, dört ana birlikten oluşur, bunlar da kendi içlerinde farklı işletme ve kooperatiflerden meydana gelir:
- Tariş İncir Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri
- Tariş Üzüm Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri
- Tariş Pamuk Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri
- Zeytin ve Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri (2005’ten sonra Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri)
Bu kooperatiflere bağlı, incir, üzüm işletmeleri, incir, üzüm ve pamuk depolar işletmesi, sirke ve pekmez işletmesi, pamukyağı kombinası, 7 ilde toplam 73 kooperatif, 5 sawgin ve 29 rollergin tesisi vardır.
1949 yılında “İzmir, İncir, Üzüm, Pamuk ve Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri” adını alan birlik, 2005 yılında pamuk da eklenerek Tariş İncir, Üzüm, Pamuk ve Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri unvanını kazandı.
Tarişbank: 120 bin tarım üreticisini temsil eden Tariş`in bankası Tarişbank, 1913 yılında Milli Aydın Bankası (veya Aydın Milli Bankası) adıyla kuruldu. Detaylar için Tarişbank maddesi.
1999-2002 arasında IMF ile imzalanan stand-by anlaşmasına paralel olarak Dünya Bankası’nın Tarım Reformu Uygulama Projesi gündeme alınır. Buna bağlı olarak 16 Haziran 2000’de, 17 tarım satış kooperatifleri birliğinin tabii olduğu yasa değişir ve özerkleşme gerçekleştirilir. Özerkleşen kurumlara devlet desteği kesilir. Kurumlar kendi kaynaklarıyla ayakta durma mücadelesi verir.
2000’li yıllarda Tarişbank savrulan yumrukları savuşturmaya uğraşırken, TARİŞ de kesintisiz saldırı altındadır. 2000’li yıllarda AKP Tariş arazilerini “kamulaştırmaya” başlar. Çeşitli illerde dönümlerce araziye el konuyor, TOKİ’ye devrediliyor veya cüzi rakamlarla satın alınıyor. İzmir’in Konak ilçesi Alsancak semtinde bulunan Tariş Birlikleri’ne ait kamu arazileri, Emlak Konut GYO A.Ş’ye devredildi. İmar planları değiştirildi. İzmir Şehir Plancıları Odası ile Mimarlar Odası’nın planlara karşı açtığı dava sürerken, Teknik Yapı – Halk GYO Adi ortaklığı, Alsancak Liman arkasında 25 katlı kule ve 1049 konut inşa etmek için çalışmalara başladı.
Tariş Pamuk ve Yağlı Tohumlar Birliği, 400 dönümlük arazisini 2011 yılında Atatürk Organize Sanayi Bölgesi’ne satmıştı. İAOSB Yönetimi, bu araziyi parsellere ayırarak satmaya başladı ve fabrika inşaatına başladı. Tariş Pamuk Birliği, bu arazi üzerinde parselasyon yapılamayacağına dair kararı olduğunu ileri sürerek zarara uğratıldığı gerekçesiyle Karşıyaka 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde ihtiyati tedbir kararı aldı. Atatürk Organize Sanayi Bölgesi yönetimi, dava sürerken satış yapıp, kredi kullanmaya devam etti.
Kuşadası merkezde Tariş Pamuk Birliği’ne ait 9.958 metrekarelik arsanın yüzde 73’lük bölümü ihalesiz olarak 19 milyon YTL’ye Arap-İngiliz-Türk ortak konsorsiyumuna verildi. Konsorsiyum ortağı Enginsan Kültürsan Demsan Şirketler Grubu Genel Müdürü Erol Koç, alanda 5 yıldızlı, 15-16 katlı ve bin yatak kapasiteli bir otel yapmak istediklerini söyledi. Tariş’in sahibi olduğu arsa, geçmiş dönemlerde üç kez ihaleye çıkarılmasına rağmen satış girişimleri başarılı olmamıştı. Kuşadası’nın en değerli noktalarından biri olması nedeniyle daha önceki ihalelerinde çeşitli tartışmaların yaşanmasının ardından 1997 yılında dönemin Kuşadası Belediye Başkanı Engin Berberoğlu, satış yapılmaması durumunda bölgeyi yeşil alan ilan edeceklerini açıklamıştı.
Aydın Koçarlı’da Pamuk Tarım Satış Kooperatifi’ne ait 10 dönüm arazi için kamulaştırma kararı alındı. Bir kamulaştırma bedeli bedeli belirlenmeden verilen bu karar açıkça el koyma. Ege Bölgesi’nin en değerli yerlerinde binlerce dönüm arsası ve arazisi bulunan Tariş, kalan son gayrimenkulleri de elinden çıkarmaya hazırlanıyor.
Tariş Üzüm Birliği 10 yılda yolsuzluklarla gündeme geldi. Bu dosyalardan sadece birinde kamunun uğradığı zarar yaklaşık 400 milyon TL. Ayrıntılar aşağıdaki haberlerden okunabilir. Normal tarayıcılar açmayabiliyor, Opera tarayıcı tavsiye edilir.
Kaynakça:
. https://www.tarisuzum.com.tr/hakkimizda.html
. https://www.tariszeytin.com.tr/kurumsal
. http://www.tariszeytinyagi.com/
. https://tarisincir.com.tr/sayfa/hakkimizda
. http://www.tarispamuk.com.tr/
. Tariş'in eski arazisine 25 katlı gökdelen oluyor, 20.09.2018, https://www.gundemebakis.com/tarisin-eski-arazisine-25-katli-gokdelen-oluyor
. Koçarlı Tariş Alanına Kamulaştırma, 18 Ocak 2021, https://www.kocarlihaber.com.tr/kocarli-taris-alanina-kamulastirma_2001.html
. TARİŞ’in gündeminde üretici yok, arsalar var, 21 Aralık 2024, https://www.aydinsafak.com/index.php/tarisin-gundeminde-uretici-yok-arsalar-var-7544
. TARİŞ'teki vurgun gün yüzüne çıktı: Eski müfettiş yüz milyonlarca liralık yolsuzluğu anlattı, 19.11.2024, https://haber.sol.org.tr/haber/taristeki-vurgun-gun-yuzune-cikti-eski-mufettis-yuz-milyonlarca-liralik-yolsuzlugu-anlatti
. Tariş Üzüm Birliği'nde sahtecilik skandalı: Çalışanı, sahte belgeyle tazminatsız işten atma girişimi, 22.01.2019, https://haber.sol.org.tr/toplum/taris-uzum-birliginde-sahtecilik-skandali-calisani-sahte-belgeyle-tazminatsiz-isten-atma
. Tariş Üzüm Kooperatifleri Birliğine savcılık soruşturması!, 17.01.2017, https://haber.sol.org.tr/toplum/taris-uzum-kooperatifleri-birligine-savcilik-sorusturmasi-182570
. Tariş arsası ihalesiz satıldı, 14.08.2007, https://www.birgun.net/haber/taris-arsasi-ihalesiz-satildi-35427
. Tariş Pamuk Birliği’nin arazi davasında çözüm Yargıtay’a kaldı, 13 Ekim 2013, https://www.dunya.com/ekonomi/taris-pamuk-birliginin-arazi-davasinda-cozum-yargitaya-kaldi-haberi-224257
. Alsancak’ta son kalan Tariş binaları da satılacak!, Aslı Coşar, 26 Ara 2024, https://www.gazeteyenigun.com.tr/haber/22917241/alsancakta-son-kalan-taris-binalari-da-satilacak
. İzmir'deki Tariş arazisi TOKİ'ye devredildi! , 15 Temmuz 2013 , https://emlakkulisi.com/izmirdeki-taris-arazisi-tokiye-devredildi/178809
. TARİŞ'in Çiğli'deki 106 Dönüm Arsası İhaleye Çıkıyor Kaynak: TARİŞ'in Çiğli'deki 106 Dönüm Arsası İhaleye Çıkıyor , 27.04.2018, https://www.insaatderyasi.com/tarisin-ciglideki-106-donum-arsasi-ihaleye-cikiyor-8391h.htm
. Tariş’de arsa kavgası, 23 Şubat 2009, https://mimdap.org/haberler/tarithde-arsa-kavgasy/
. Yavaşlayan Tariş'e Üzümcüden Tepki, 30 Eylül 2016, https://www.yeniasir.com.tr/ekonomi/2016/09/30/tarisin-alimi-yavaslatmasi-ureticinin-tepkisini-cekti
. https://bilgeagacdergisi.com/sirket-haberleri/taris/
. https://tr.wikipedia.org/wiki/Tari%C5%9F_%C4%B0ncir,_%C3%9Cz%C3%BCm,_Pamuk_ve_Ya%C4%9Fl%C4%B1_Tohumlar_Tar%C4%B1m_Sat%C4%B1%C5%9F_Kooperatifleri_Birlikleri
. Aydın, Ulus gazetesi, 25.12.1935, s.6
İlk yorum yapan siz olun