1938 – Eskişehir İspirto Fabrikası açıldı.

Son güncelleme tarihi 10/09/2026

1938’de ilk olarak ispirto üretilmek için kurulan Eskişehir fabrikası, ispirtoya olan talebin gün geçtikçe azalması sonrasında etil alkol üretimine yönelmiştir.

Günümüzdeki “ispirto” sözcüğü ile 1930’lu yıllardaki “ispirto” sözcüğü aynı anlamda değil. O yıllarda “alkol” anlamında kullanılıyordu. Örneğin gazetelerde şu tür ilanlar çıkıyor: “İspirtolu İçki Bayilerine Duyuru”…Ham alkol, TEKEL’e satılıyor, alkollü içkilerin kalitesini artırmakta kullanılıyormuş. Üretim Tekel’in talebi doğrultusunda sürdürülüyordu. 1942 yılında 2.4 milyon litre ispirto üreterek İnhisarlar İdaresi’ne satıldı.

2002 yılı itibariyle Eskişehir, Turhal, Malatya ve Erzurum’da, şeker pancarından şeker üretimi sonucunda çıkan melastan etil alkol üreten toplam 57.6 milyon litre üretim kapasiteli dört ispirto (alkol) fabrikası bulunuyordu.

Kolonya ve dezenfektan hammaddesi
2008’de Eskişehir’de etil alkol işlenerek biyoetanol üretilmeye başlanıyor. Biyoetanol şeker pancarı, şeker kamışı, mısır, buğday, patates gibi şekerli ve nişastalı bitkilerden üretilir, aynı zamanda kolonya ve dezenfektanın hammaddesi. Eskişehir İspirto Fabrikası 20,3 milyon litre/yıl alkol üretim kapasitesine sahipti.

AKP sayesinde yobazlık tavana vurdu ve şekerden alkol üreten tüm fabrikalar kapatıldı. Şeker üretimine kota getirildi. Şeker fabrikaları birer birer kapatıldı, 15’i birden 2018 yılında özelleştirildi.

Nihayet etil alkol üretimi durmuştu. Piyasayı istila eden yabancı markalar alkolden sayılmazdı ama tabiat razı gelmedi. 2020 yılında başlayan milyonlarca kişinin öldüğü Korona salgını sırasında, kolonya fabrikalarına etil alkol üreten fabrika kalmadığı için piyasada kolonya ve dezenfektan bulunamadı. İnsanlar eczane önlerinde 40 metre kuyruk oldu. Bir yılda satılamayan stok, bir saatte satıldı. Kolonya, dezenfektan ve maske karaborsaya düştü, fiyatlar 4-5 katına çıktı. AKP bir süre idare eder sanarak benzine eklenmesi gereken etanol oranını %3’ten %2’ye düşürdü ama kolonya hammaddesi hala yetmiyordu.

Eskişehir İspirto Fabrikası’nı ıkına sıkıla tekrar açmak zorunda kaldılar. Hatta günlük 35-40 bin litre olan etil alkol üretim kapasitesini, 10 bin litresi ham alkol olmak üzere toplam 60 bin litreye çıkardılar. 20 günde bir, 1 milyon litre etil alkol üretimiyle kamu hastaneleri başta olmak üzere kolonya ve dezenfektan üreticilerine hammadde sağladı. Bunu sanki fabrikayı kendileri kapatmamış gibi böbürlene böbürlene anlattılar.

Hayvan yemi ve diğer yan ürünler
Pancardan elde edilen ispirto, alkol, melas, küspe gibi ürünler tıpta, sanayide, tarımda, hayvan yemi olarak da kullanılıyor. Eskişehir İspirto Fabrikası boya, yapıştırıcı ve plastik sanayiinde kullanılan füzel yağının yanısıra, talep olması halinde ispirto üretimi de yapıyor.

Ekmek mayası
Ayrıca şeker üretimi sırasında ortaya çıkan melas, ekmek mayası üretimi için özel sektöre satılıyordu. Şeker fabrikalarında 1998’de 760 bin 300 ton, 1999’da 566 bin ton, 2000’de 615 bin 244 ton, 2001’de de 428 bin ton melas üretilerek maya üretimi için özel sektöre satıldı. Uzmanlar, şeker fabrikalarında üretimin devamlılığının sağlanmaması halinde Türkiye’nin ekmek mayası ve alkol açısından da dışa bağımlı hale geleceğini belirtti.

Eskişehir İspirto Fabrikası günümüzde melas geri dönüşümü sağlayan açık tek fabrikadır.

Kaynakça:
. Corona Virüs yüzünden yok satıyor! 'Bir yılda satamadığımız ürünü bir saatte tükettik', 11.03.2020, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/corona-virus-yuzunden-yok-satiyor-bir-yilda-satamadigimiz-urunu-bir-saatte-tukettik-41466774
. Bunu da gördük... Kolonya kuyruğu!, 11.03.2020, https://www.sonkaleizmir.com/haber/Bunu-da-gorduk-Kolonya-kuyrugu/74609
. 40 metrelik 'Corona' kuyruğu!, 12.03.2020, https://www.milliyet.com.tr/ekonomi/40-metrelik-corona-kuyrugu-6163917
Eskişehir Şeker'den korona ile mücadeleye tam destek, 17.04.2020, https://www.eskisehirekspres.net/eskisehir-sekerden-korona-ile-mucadeleye-tam-destek
. İspirto Fabrikası, https://www.alpullu.org/I/ispirto.html
. Şeker pancarından alkole uzanan yol, 17 Aralık 2013, https://www.anadolugazetesi.com/seker-pancarindan--alkole-uzanan-yol-16056.html
. Şeker fabrikasında biyoetanol üretimi, Bülent Özyazıcı, 29.07.2019, https://www.milliirade.com/seker-fabrikasinda-biyoetanol-uretimi
. Şekerde özelleştirme rakıyı da etkileyecek, 12 Nisan 2002, http://arsiv.ntv.com.tr/news/146347.asp
. Son Posta, 28 Mart 1942