1937 – Veteriner Bakteriyoloji ve Seroloji Enstitüsü

Son güncelleme tarihi 28/09/2026

Veteriner Bakteriyoloji ve Seroloji Enstitüsü, İstanbul Pendik’te 1937 yılında kurulan hayvan hastalıklarının teşhisi, aşı ve serum üretimi, mikrobiyolojik ve serolojik testler yapılmasından sorumlu kurumdur. Geçmişi eskiye dayanır.

1901 yılında İstanbul Sultanahmet’te Mülkiye Baytar Mekteb-i Alisi’nin yerleştiği binanın üst katında “Bakteriyolojihane-i Baytari” olarak kurulur. Sığır vebası ve serumu üretmek amacıyla açılmıştır. Laboratuvar 1914’te Pendik’teki yeni binasına taşındı. Tek katlı bir binaydı. Serum hazırlamağa ve mikroskop çalışmalarına yarıyan üç laboratuvar, kütüphane ve çalışma odaları, ayrıca 75 hayvanlık bir ahır ve muayene odaları vardı. Müdürü Prof. Dr. Refik Güran’dır. Refik Güran, ilerleyen yıllarda “Ordinaryus” olacak ve 1933 yılında Nobel’e aday gösterilecektir.

1919’da şarbon aşısı üretilir. Kurtuluş Savaşı sırasında ülkede yaygın olarak seyreden sığır vebası hastalığına karşı önlem almak gerekir. İstanbul işgal edildiği için Pendik’teki bakteriyolojihaneden faydalanmak mümkün olmaz. Eskişehir’de bir handa Serum Hazırlama Evi kurulur. Veteriner Yüzbaşı Şefik Kolaylı, Mülkiye Baytar Mektebi’ndeki öküzleri ve aletleri alarak Eskişehir’e gider, serum geliştirir.

Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte 1924’den 1939’a kadar bakteriyolojihanenin müdürlüğünü Şefik Kolaylı yapar. Şefik Kolaylı ile ilgili bir anektod oldukça ilginçtir: Balkan Savaşı sırasında askerler açlık çekiyor, buna karşın sığır vebalı sığırlar itlaf ediliyor ve gıda olarak kullanılmıyordu. Sığır vebası hastalığının insanlara geçmeyeceğini bilen genç teğmen Şefik ise şiddetle hastalığa yakalanmış sığırların kesilmesini ve kavurma yapılarak askerlere yedirilmesini öneriyordu. Önerisi komutanları tarafından reddedildi. Bunun üzerine komutanlarına eti yiyen askerlerden biri dahi hastalanırsa kendisini kurşuna dizmelerini söyledi. Sonunda tüm bu ısrarlar karşısında etler askerlere yedirildi ve herhangi bir sorun çıkmadı.

1937’de kurum “Veteriner Bakteriyoloji ve Seroloji Enstitüsü” adını aldı. 1950’lerde ikinci kat ve laboratuvarlar eklendi. Hayvan salgın hastalıkları konusunda uzman bir kuruluş haline geldi. 1963 itibariyle yapısı şu şekildeydi:

Marazi madde laboratuvarı
Patoloji laboratuvarı k.1950
Parazitoloji laboratuvarı k.1950
Koyun çiçeği laboratuvarı – yılda 8 milyon doz kapasiteli
Brusellozis laboratuvarı k.1957. 1960’ta yeni donanım ve yeni laboratuvar açıldı. S19 aşısı ve tüm antijenler.
Tavuk hastalıkları laboratuvarı k.1959. Tavuk difteri aşısı ve diğer aşılarla antijenler
Enterotoksemi laboratuvarı- k.1954. Yılda bir milyon doz
Yanıkara ve Botulizmus laboratuvarı – Yanıkara 500 bin doz, Botulizmus 400 bin doz
Keçi ciğer ağrısı laboratuvarı – yılda 150 – 200 bin doz
Barbon (hırlama) laboratuvarı – yılda 600 bin doz
Aşı serum ve taksim laboratuvarı k.1962

Günümüzde İstanbul Pendik Veteriner Kontrol Enstitüsü adıyla faaliyetine devam etmektedir.

Seroloji: Kan serumundaki antikor ve antijenlerin etkileşimini inceleyen bir tıp ve biyoloji dalıdır. Halk arasında “serum bilimi” olarak bilinir.

Kaynakça:
. Pendik Veteriner Bakteriyoloji ve Seroloji Enstitüsü Kuruluşu, A.Ü. Veteriner Fakültesi Veteriner Tarihi ve Deontoloji Kürsüsü, Doç.Dr.Nihal Erk, 1963
. https://vethekimder.org.tr/TR,21/veteriner-hekim-ahmet-sefik-kolayli.html
. https://vetkontrol.tarimorman.gov.tr/pendik/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=45
. Portre: Dr. Ahmet Refik Güran, Klimud e-bulten, Nisan 2021, https://www.klimud.org/uploads/content/Klimud%20Bulten%20(04)%20nisan2021.pdf
. Hem Bakteriyolog Hem Veteriner Tarihçisi Bir Meslek Büyüğümüz, Muzaffer Bekman, https://vetrehberi.com/hem-bakteriyolog-hem-veteriner-tarihcisi-bir-meslek-buyugumuz-muzaffer-bekman/
. Veterinerliğin Büyük Hekimleri, https://vetrehberi.com/etiket/meslek-buyuklerimiz/	
. Geçmişten Günümüze Türk Veteriner Hekimliği, Hazım Gökçen, 05 Eylül 2017, https://www.hazimgokcen.net/mesleki-tarih/gecmisten-gunumuze-turk-veteriner-hekimligi/