1936 – Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı.

Son güncelleme tarihi 29/05/2025

İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı ve Marmara Denizi’ni kapsayan Boğazlar, jeopolitik ve jeostratejik bir köprü niteliğiyle önemli deniz yollarından biridir. Bu özelliklerinin yanı sıra askeri, siyasi ve ekonomik önem de boğazları önemli kılmaktadır. Boğazlar aynı zamanda Karadeniz’e çıkış kapısı olduğundan bu denize kıyısı olan devletler içinde güvenlik açısından sınırlarını koruma adına önem arz etmektedir. 2. Dünya Savaşına doğru giderken Türkiye’nin Almanya ve İtalya’nın yayılmacı politikalarına önlem olarak kendi güvenliğini sağlamak amacıyla boğazların statüsünü tekrar gündeme getirmek için ilgili devletlere nota göndermiştir.

Bunun üzerine İsviçre’nin Montrö şehrinde toplanan uluslararası konferansa Türkiye, İngiltere, Fransa, Sovyet Rusya, Japonya, Yunanistan, Bulgaristan, Yugoslavya ve Romanya katılmıştır. Boğazlar Mukavelesi 20 Temmuz 1936’da imzalandı. Cumhuriyet’in Boğazlar üzerindeki hakimiyetini kesinleştiren anlaşma, II.Çanakkale Zaferi olarak nitelendirilmiştir.

Boğazlar’ın hakimiyeti, Uluslararası Boğazlar Komisyonu’ndan alınarak Türkiye Cumhuriyeti’ne verilmiştir. Türkler, Lozan’da asker bulundurulamayacağı belirtilen Çanakkale ve İstanbul Boğazları’nda artık asker bulundurabilecek ve gerekli tahkimatı yapabilecekti.

Sözleşme, 1923’te Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi’nin yerine geçer.
Herhangi bir savaş halinde Türkiye tarafsız ve savaş dışı ise, savaşan tarafların gemileri boğazlardan geçemeyecekti. Türkiye bir savaşa girerse veya kendisini savaş tehlikesi karşısında görürse, diğer devletlerin savaş gemilerinin boğazlardan geçmesi tamamıyla Türkiye’nin kendi kararına bağlı olacaktır. Eğer Montrö Sözleşmesi olmasaydı, herhangi bir savaş tehlikesinde Türkiye Boğazlar’dan geçecek savaş gemilerini engelleyerek güvenliğini sağlayamazdı.

Montrö, Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelere ait savaş gemilerinin geçişini sınırlar. Montrö Anlaşması, bölgede barış ve güvenlik içinde gerekli dengeyi sağlayan önemli bir mihenk taşıdır. II.Dünya Savaşı’na girmememizi ve Almanlar’ın yenilmesini sağlayan unsurlardan biridir. Çünkü savaş boyunca Türkiye Boğazlar’ı savaş gemilerine kapatabilmiş ve Sovyetler Birliği’ne Karadeniz’den saldırıları engellemiştir.

Anlaşma o dönemin şartlarına göre olanüstü bir ileri görüşlülük ile yapılmıştır. Bugün bile boğazlardan geçen Karadeniz’e kıyısı olmayan donanmalar, savaş gemisi geçirirken Montrö’ye takılıyor. Geçiş için belirli tonaj, tanım ve süre kısıtlamaları bulunuyor.

Kaynakça:
. Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Türkiye İçin Egemenlik Ve Güvenlik Açısından Önemi, Furkan BAKIR, 29/08/2022, https://mavivatan.net/montro-bogazlar-sozlesmesinin-turkiye-icin-egemenlik-ve-guvenlik-acisindan-onemi/
. https://www.ismetinonu.org.tr/montro-bogazlar-sozlesmesi/
. Cumhuriyet gazetesi, sayfa 1-4, 21 Temmuz 1936
. Montrö Boğazlar Sözleşmesi nedir, önemi nedir?, 4.04.2021, https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/montro-bogazlar-sozlesmesi-nedir-onemi-nedir-1825545