1933 – Eskişehir Şeker Fabrikası açıldı.

Son güncelleme tarihi 17/03/2026

Türkiye’de kısa sürede bu kadar fazla fabrika kurulması yabancı ülkelerin dikkatini çekti ve inceleme heyetleri gönderildi. 1931 sonbaharında Türk uzmanların eşlik ettiği bir Rus heyeti Eskişehir’e geldi ve mensucat ile iplik fabrikaları için tetkikler yaptı. Araştırmalar sonucunda Eskişehir’in, mensucat ve iplik fabrikalarından önce şeker, ispirto ve bira fabrikalarına daha elverişli olduğu anlaşıldı. Bu tespitlerin ardından, bölgeye hemen bir şeker fabrikası kurulması kararı alındı. 1932’de bir Alman firmasına makine, demir, inşaat ve malzeme siparişi verildi.

” Atatürk ile beraber trenle İstanbul’a giderken Eskişehir’e yaklaştık. Birdenbire Atatürk, “Bizim Eskişehir Fabrikası ne oldu?” diye sordu. “Her şeyi ile hazır Gazi hazretleri” dedim ve sonra devam ettim, “yeri hakkında karar vermek üzereyiz, iki yerin de fayda ve sakıncaları var. Bunlar üzerinde duruyoruz…” Atatürk hiç düşünmeden ‘burada yapacaksınız’ dedi ve nedenini şu şekilde açıkladı: “Tren geçtikçe halk istasyonun hemen yanındaki fabrikayı görecek, morali yükselecek. Bu yüzden parası ne olursa olsun, burada yapılmalı.”

Eskişehir Şeker Fabrikası, İş Bankası, Ziraat Bankası, Sümerbank ve yüzde bir özel teşebbüs iştirakiyle kuruldu.
20 Ekim 1933’te ilk deneme üretimlerine geçildi. Eskişehirli gençler, büyük bir azimle işlerine sarıldı. Fabrikanın inşaatı bitinceye kadar günde 16-18 saat çalışanlar oldu. Bir taraftan fabrika tesis edilirken, bir taraftan da pancar ziraatına önem verildi.

Kazım Taşkent Eskişehir Şeker Fabrikası adıyla da bilinen Eskişehir şeker fabrikası, 5 Aralık’ta tam faaliyete başladı. Başlangıçta pancar işleme kapasitesi günde 1500 tondu. Halkevi Dergisi’nde belirtilen 1933 yılına ait bilgilerde, şeker fabrikasının mühendis, usta, memur ve işçi sayısının 975 olduğu ve hepsinin Türk olduğu belirtilmiştir. Türk mühendisleri, Almanlar’ın başaramadığı birçok işi başararak büyük bir başarı elde etmiştir.

AKP döneminde tüm şeker fabrikaları değerlerinin çok altında özelleştirildi. Cumhuriyet tarihinin çalışan, üreten, paylaşan halkçı anlayışı ile kurulan Türkiye Şeker Fabrikaları’na ait 14 fabrikası 21.02.2018 tarihinde satıldı.

Özelleştirmeden kurtulan Eskişehir gibi tesisler, Türkşeker isimli bir anonim şirkete devredilip Varlık Fonu’na katıldı. Varlık Fonu bir kişinin kontrolünde, Sayıştay denetimi dışında dev bir örtülü ödenek, arpalık işlevi görüyor.

Fabrika özelleştirmeleriyle yetinmeyen iktidar, satamadığı fabrikaların da taşınmazlarını elden çıkarma yoluyla yok etmeye başladı. 2022 yılında 19.814 m² yüzölçümlü taşınmaz 955 bin TL’ye, 2.282 m² büyüklüğünde bir başka taşınmaz 150 bin TL’ye Selahattin Düzbasan’a satıldı.

Kaynakça:
. TÜRKŞEKER’i parça parça satıyorlar, 03.03.2022, Hüseyin Şimşek, https://www.birgun.net/haber/turkseker-i-parca-parca-satiyorlar-379137
. Bir Şehrin Hikayesi "Turhal Şeker Fabrikası", 17.02.2018, https://www.tokattan.net/2018/02/bir-sehrin-hikayesi-turhal-seker.html
. Eskişehir Şeker Fabrikası 1933 yılında faaliyete geçti, 24.01.2025, https://www.esgazete.com/eskisehir-seker-fabrikasi-1933-yilinda-faaliyete-gecti
. Eskişehir Şeker Fabrikası, Selahattin Önder, Necmettin Oğur, ESOGÜ Tarih Dergisi, 2019, Cilt: 2 Sayı: 2, https://dergipark.org.tr/tr/pub/esogutd/issue/50372/647342
. Altı ayda bitirilen fabrika 87 yıldır hizmet veriyor, 28.10.2024, https://www.eskisehir.net/alti-ayda-bitirilen-fabrika-87-yildir-hizmet-veriyor