1930 – Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu.

Son güncelleme tarihi 23/01/2026

Atatürk, devrimin ortaya çıkardığı diktatör görünümünden hoşnutsuzdu. Muhalif fakat kendisine bağlı bir partinin kurulmasını istiyordu. Paris elçisi ve eski arkadaşı Fethi Bey’e (Okyar) Yalova’da yaptığı özel bir görüşmeden sonra 2 Ağustos 1930’da Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurdurttu.

Fethi Bey’in seçim gezileri, gericiler tarafından toplanılıp protesto düzenleme fırsatı gibi değerlendiriliyordu. Nitekim 5 Eylül 1930’daki İzmir mitingi kanlı bir şekilde sonuçlandı. Cumhuriyet gazetesi karşılamayı şu şekilde anlatmaktadır: “Rıhtımda, üzerine vuku bulan ilk hücumda Fethi Bey’in ceketi yırtıldı. Bu esnada denize düşenler, ezilenler ve çiğnenenler oldu. Ertesi günü olaylar daha sabahın erken saatlerinde başlamıştır. Fethi Bey’in kalmakta olduğu İzmir Palas Oteli’nin önü onu görmeye gelenlerle dolmuştu.“ Serbest Cumhuriyet Fırkası yanlıları (gericiler) Anadolu Matbaası’nı bastı, makineleri tahrip edildi. bastı, Cumhuriyet Halk Fırkası binasının camlarını çerçevelerini taşlayarak kırdı. Çıkan olaylar sırasında iki kişi öldü, 15 kişi yaralandı. Ekim ayında yapılan Belediye seçimleri sırasında da istenmeyen olaylar yaşandı. Atatürk de parti aleyhinde tavır aldı.

Fethi Okyar, 17 Kasım 1930’da “Gazi hazretleri ile siyasal alanda karşı karşıya” gelmeyi doğru bulmadığını belirten bir yazıyla İçişleri Bakanlığı’na başvurarak partisinin kapatılmasını istedi. Parti sadece 3,5 ay dayanabilmişti. Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapatılmasından bir ay kadar sonra Menemen’de Kubilay Olayı oldu.

---

Kaynakça: 	
. Cumhuriyet gazetesi, 6-7 Eylül 1930, s.1
. Atatürk Çağdaşlaşma ve Laik Demokrasi, Prof.Dr.Ergün AYBARS, İleri Kitabevi, 1994, s.61-62
. Serbest Cumhuriyet Fırkasının Kurulması ve Kubilay Olayı, Ahmet Gürel, 2022, https://www.add.org.tr/wp-content/uploads/2022/12/Serbest-Cumhuriyet-Firkasinin-Kurulmasi-ve-Kubilay-Olayi.pdf
. Serbest Cumhuriyet Fırkası, İhsan Güneş, 23 Mart 2021, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/269/Serbest-Cumhuriyet-F%C4%B1rkas%C4%B1
. Menderes'in dramı?, Şevket Süreyya Aydemir, Remzi Kitabevi, 1969, s.93