Son güncelleme tarihi 29/05/2025
Paşabahçe Tekel İçki Fabrikası olarak uzun yıllar hizmet veren bina aslında; Modiano cam fabrikası ve daha sonra Osmanlı-Fransız ortaklığınca kurulan ispermeçet mumu fabrikası olarak çalışan binadır.
1922’de Hasan Hulki Bey, mum üretimi yapılan tesisi satın alarak, alkollü içki üretimine geçti. 1 Ekim 1933 tarihinde devlet, tesisi, Hasan Hulki Bey’den 160 bin liraya satın alınca, tesis Paşabahçe Tekel Fabrikası olarak resmen çalışmaya başladı.
1937 yılında, üretim kapasitesini iki kat artıracak olan yeni fabrika binası inşa edilmiştir. Rakı üretimi önceleri iki milyon litre iken, 1967’de yedi buçuk milyon litreye, son yıllarda ise yirmi iki milyon litreye ulaşmıştır. Tekel’in özelleştirilmeden önce ülke çapındaki rakı üretiminin yüzde 37’si, votkanın da tamamı bu fabrikada üretilmiştir. Ayrıca yılda yaklaşık dört milyon litre saf ispirto üretimi de gerçekleştirilmiştir.
Tekel’in Paşabahçe’deki arazisi toplam 54 bin 870 metrekare alana sahip. Ayrıca tesisin 3 bin 935 metrekarelik iskele ve rıhtımı mevcut. Sözkonusu rıhtım ve iskelenin üst kullanım hakkı, Maliye Bakanlığı tarafından 49 yıllığına arazinin sahibine tahsis edildi. Arazinin 500 metre genişliğinde sahili bulunuyor.
Beykoz’da bulunan Paşabahçe Camisi 12 yıl boyunca hemen yanıbaşında bulunan fabrikanın dev kazanlarından çıkan buharla ısınıyordu.
Yıl 2006 fabrika Mey İçki’ye devredildi, 2008’de kapatıldı. Semt halkı işsiz kaldı. Bazıları nesillerdir yaşadıkları Beykoz’dan taşınmak zorunda kaldılar. Yıl 2009 fabrikanın mülkü 303 milyona As Asya Şirketine satıldı. Ancak şirket ve sahibi Mümin Gökalp’ın adı daha önce iş çevrelerinde hiç duyulmadığı için ihale ile ilgili büyük soru işaretleri oluştu. Firma aylarca özelleştirme bedelini yatırmadı. Gökalp’in İspanyol biri için aracı-ortak olduğu ortaya çıktı.
Tekel işçileri, Ankara’da kamuoyuna seslerini duyurmak için açlık grevi dahil eylem üstüne eylem yaparken, kurumun özelleştirilen bir fabrikasının el altından 250 milyon DOLARA satışa çıkarıldığı bildiriliyor.
Eğer satış gerçekleşeyseydi As-Asya Gayrimenkul, cebinden bir kuruş para çıkmadan 7 ayda 52.5 milyon doları cebine indirmiş olacaktı.
2012’de yeni ihale yapıldı. İhaleyi AKP’ye yakınlığıyla bilinen işadamı Aziz Torun’un şirketi Torunlar Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ 355 milyon TL ile en yüksek teklifi vererek kazandı. Firma buraya 150 odalı otel yapacak, iskeleyi genişletip bütün sahili kapatacak.
Yeni sahibi asırlık güzelim fabrikayı yıkıp dümdüz etti. Ülkeye 90 senede bunca katma değer yaratan fabrikayı yokedip, parasını kimbilir hangi otoyolun müteahhit firmasına geçiş garantisi olarak verdi.
Ek: Beykoz’a TOKİ’nin gireceği, halkın buradan sürüleceği konuşuluyor. Boğaziçi Öngörünüm öne sürülerek insanların tapulu evlerini tadilat yapmasına izin verilmiyor ama yüz yıllık mali ve mimari öneme sahip fabrikalara dozerle dalınıyor, deniz dolduruluyor.
Kaynakça:
. "ARKİTEKT" Yapı Sanatı, Şehircilik ve Süsleyici Sanatlar Dergisi (1943), http://www.osmanakbasak.com/beykoz/Beykoz_Fabrikalar/Raki_fabrikasi/'%20%20%20Resimler.htm
. Bizim de TEKEL'imiz vardı, 08-02-2010, https://www.dogushaber.com/p2107_bizim-de-tekel-imiz-vardi
. Tekel fabrikası el altından satışa çıktı, 10.02.2010, https://www.ntv.com.tr/ekonomi/tekel-fabrikasi-el-altindan-satisa-cikti,_VxPf5Ns_kWu0Pdaem-eIA
. Tekel Paşabahçe Rakı Fabrikası için şok iddia, 09.02.2010, http://fikriyet.com/anasayfa/haber_detay.asp?haberID=573
. Paşabahçe eski rakı fabrikası Torunlar’ın, 29.03.2012, https://www.yenicaggazetesi.com.tr/pasabahce-eski-raki-fabrikasi-torunlarin-65389h.htm
. Kağıt, çuha, mum, rakı ve çeşmibülbül, Sennur Sezer, 24 Mart 2014, https://www.evrensel.net/haber/80816/kagit-cuha-mum-raki-ve-cesmibulbul
. Beykoz'da bulunan tarihi rakı fabrikası yıkılıyor , Emrah Bal, 4 Ekim 2012, https://www.arkitera.com/gorus/istanbul-icki-fabrikasi-yikiliyor/
. Paşabahçe İskelesi'ne otel ayarı, Özlem Güvemli, 11 Eylül 2019, https://www.sozcu.com.tr/pasabahce-iskelesine-otel-ayari-wp5328688
. https://atilganblog.blogspot.com/2014/01/donusen-beykoz.html
. https://kulturenvanteri.com/yer/pasabahce-raki-ve-ispirto-fabrikasi/#17.1/41.115212/29.092798
İlk yorum yapan siz olun