1920 – İstanbul’un işgali ve kıtlık

Son güncelleme tarihi 07/06/2026

Osmanlı başkentinin stratejik noktaları Kasım 1918’den beri düşman devletlerin kontrolü altındaydı ancak idareye el konulmamıştı. Asıl işgal 16 Mart 1920’de gerçekleşti ve idareye el konuldu. Son Osmanlı Mebusan Meclisi toplantısı 18 Mart’ta yapıldı. 11 Nisan 1920’de Padişah Vahdettin, Osmanlı Mebusan Meclisi’ni tamamen kapattı.

Müttefik Kuvvetler Komutanı General Wilson, ‘İstanbul Ahalisine’ başlığıyla yayınlanan bildirisinde izinsiz silah taşımanın kesinlikle yasaklandığı, sekiz santimden uzun bıçak ve hançerlerin silah sayılacağı, her türlü toplantının kesinlikle yasak olduğu ve bu emirlere uymayanların Divan-ı Harb-i Örfi’ye (Askeri Mahkeme) verilerek idamla cezalandırılacaklarını belirtiyordu. Yüzlerce belki binlerce işgal karşıtı Türk bir günde tutuklandı, akşamında Malta’ya sürüldüler.

İstanbul üç işgal bölgesine ayrılmıştı: Beyoğlu ve Boğazlar İngilizler’in, eski yarımada Fransızlar’ın, Kadıköy-Pendik hattı İtalyanlar’ın kontrolündeydi. Boğaz’da demirli İngiliz zırhlıları, toplarını şehre çevirmiş bekliyordu. İtilaf Devletleri’nin Galata’daki pasaport dairesinden vize almadan Anadolufeneri-Pendik hattından öteye seyahat etmek yasaktı. Sıkıyönetim ilân edildi. Şehzadebaşı’ndaki mızıka karakoluna yapılan baskın sırasında çatışma çıktı, beş Osmanlı askeri öldü 9-12 askerimiz yaralandı. Türk Ocağı, İtfaiye, Donanma ve Kara Kuvvetleri Bakanlıkları, Genelkurmay, Darülfunun (üniversite), tüm postaneler işgal edildi. Telefon ve telgraf hatları kesilerek haberleşme engellendi.

Şehrin asayişini ihlâl eden işgalciler, halkın mal ve ırzına saldırmaktan da geri durmuyorlardı. Vapur trafiği engelleniyor, halk İstanbul’dan evlerine dönemiyordu. Çeteler kurarak Müslüman halka, hatta karakollara saldıran Rum azınlığın, işgalcilerle işbirliği yaptığı biliniyordu.

İstanbul’da korkunç bir kömür kıtlığı yaşanıyordu. Kömür yokluğu ve şiddetli kış şartları nedeniyle Anadolu’dan İstanbul’a tahıl nakledilemiyordu. Hükümet sıfırı tükettiğinden halka ekmek dahi temin edemiyordu. O dönemi yaşayanlar, yeterli un olmadığından süpürge otu tohumunu öğüterek yediklerini anlatır. Ayrıca su kıtlığı başlamıştı.

Milli Mücadele tamamen halk tarafından yürütülüyordu. Halk, hem onları korumayan Osmanlı hükümetine ve Düyun-u Umumiye’ye, hem de korumak için canını ortaya koyan Kuvay-ı Milliye kuvvetlerine vergi vermektedir. Toplanan vergiler ve ordunun harcamalarının düzenlenmesi için kongreler toplanır. Mustafa Kemal Paşa, Temsil Heyeti Başkanı sıfatıyla Tokat, Kayseri, Ankara’ya giderek Heyet-i Temsiliye (Temsil Heyeti) üyeleriyle görüşür. 19 Mart 1920’de tüm vilayet, sancak ve kolordu komutanlıklarına telgraf çekerek Meclis-i Mebusan’ın dağıtıldığını, kendilerinin temsilciler seçmelerini ve 15 gün içinde Ankara’ya yollamalarını bildirir.

Kaynakça:
. İtilâf Devletleri'nin İstanbul'u Resmen İşgali ve Faaliyetleri, Ş. Can Erdem, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Temmuz 2005, Cilt XXI - Sayı 62, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/179/tur
. Birinci Dünya Harbi Sonunda İstanbul’da Kömür Kıtlığı Ve Buna Bağlı Sıkıntılara Çözüm Arayışları, Necati Çavdar, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Temmuz 2014, Cilt XXX - Sayı 89, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/47/tur
. Bir Harbiyelinin Milli Mücadele Anıları, Doç.Dr. Mesut Çapa, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/20725
. Cevad Şakir, Şehid Yolunda (Milli Hatıralarım), 1924
. İstanbul'un İşgali, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0stanbul%27un_%C4%B0%C5%9Fgali
. Kurtuluş Savaşı'nın Mali Kaynakları, Alptekin Müderrisoğlu, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/20734
. Milli Mücadele Albümü, Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Arşiv ve Askerî Tarih Daire Başkanlığı Yayınları, ANKARA - 2020
. Millî Mücadele’de Mitingler, 19 Şubat 2021, Cemal Avcı, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/337/Mill%C3%AE-M%C3%BCcadele%E2%80%99de-Mitingler