1930 – Mecidiyeköy Likör ve Kanyak Fabrikası açıldı.

Son güncelleme tarihi 11/01/2026

Atatürk’ün talimatıyla 1930 yılında Mecidiyeköy’deki 48 dönümlük arazide, Fransız mimar ve uzmanlar tarafından bir likör ve kanyak fabrikası kurulmuştur. Büyükdere Caddesi, o zamanki adıyla “Maslak Yolu” üzerinde, etrafı bağ ve bahçelerle çevrili bir tepede kurulan Mecidiyeköy Likör ve Kanyak Fabrikası’nda Fransız uzmanlar, 1939 yılına kadar üretimde fiilen bulunmuştur.

Dönemin ünlü Fransız mimarı Robert Mallet Stevens tarafından inşa edilen fabrika, Cumhuriyet’in ilk yapıları arasında yer alıyordu. Dönemine göre daha ileri tekniklerle yapılan fabrika, sanayiyle kalkınmayı hedefleyen Cumhuriyet dönemi ekonomi politikasının sembolü niteliğindeydi. Betonarme tekniğinin uygulandığı ender yapılar arasında yer alan fabrika zaman içerisinde birçok kez tadilat gördü. 1960 yılında tadilat gören fabrikaya bir de baca eklenmişti.

Kuruluş yıllarında 50 dönüme yaklaşan geniş arazisine rağmen fabrikanın kapalı alanı 5.000 m2’den azdı. Fabrika arazisinin yaklaşık %90’ı, likör yapımında kullanılan adaçayı, nane, kekik gibi kokulu bitkilerin yanında gül yetiştirilmesi için kullanılmıştır. Fabrika bu özelliği ile rakiplerinden ayrılmıştır. Diğer fabrikalar likörü meyve esansından üretirken, burası meyveden likör üreten tek fabrika olmuştur.

İstanbul Ansiklopedisi’nde Vefa Zat, fabrikanın karşısındaki yolun başında bir Hamidiye suyu çeşmesi bulunduğundan söz eder. Kır gezilerine gelenler, bu çeşmeden yararlandığı gibi, fabrikanın içme suyu bu çeşmeden temin edilirdi. 1950’lere kadar fabrikanın sağ tarafı tamamen dutluktu.

Mecidiyeköy Likör ve Kanyak Fabrikası, ürünleriyle de meşhurdu. Bu fabrikanın bir özelliği de, araştırma-geliştirme çalışmaları sayesinde, dış piyasalarda da ilgi gören farklı ürünler üretebilmesiydi. Tekel ürünleri yurtdışında bol bol madalya alıyor, ihraç ediliyorlardı.

Konyak ve likör, Osmanlı döneminden beri Türk halkının aşina olduğu iki içki türüdür. Bayramlarda misafire bayram şekeri ile meyve likörü ikram edilirdi. Bu nedenle 1940’lara kadar konyak-kanyak eczanelerde satılırmış. Bazı aileler vişne, kayısı, şeftali likörlerini evlerde hazırlarlardı.

Mecidiyeköy’de cin, brendi, vermut, kınakına şarabı yanında; ahududu, kayısı, çilek, moka, acıbadem, limon, vişne, portakal, mandalina, turunçgil, bindallı, altın, kakao, beğendik, muz, nane gibi çok çeşitli likörler üretilmiştir.

TEKEL 1940-50’lerde Türkiye’nin dört bir yanından tonlarca meyve topluyor ve taze meyvelerle likör üretimi yapıyor. O dönemdeki fabrika müdürlerinden kanyak ve likör üstadı Cafer Özsezen’le yapılan bir röportajda 1 litre çilek liköründe 850 gram çilek, 1 litre ahududu liköründe 500 gram ahududu olduğunu okuyoruz. O yıllarda TEKEL’in bugünkü Bols ve DeKuyper firmaları gibi neredeyse 20 farklı likörü bulunuyor ve üretiminde Isparta gülleri, Arna- vutköy çilekleri, Malatya kayısıları, Belgrad Ormanları’ndan toplanan ahududular, Karahisar vişneleri, Mersin turunçları, Bodrum mandalinası, Anamur muzları kullanıldığını biliyoruz. Günümüzde değil likörlerini, bu meyvelerin bile bazılarını bulamıyoruz artık.

Mecidiyeköy’deki fabrikada likör ile birlikte üretimine başlanan meşhur kanyağın üretimi 1962’de durduruldu. Çanakkale’de ayrı kanyak fabrikası inşa edildi. Sonradan bu fabrika da yıkılacaktı.

1960 yılında fabrika arazisinin 13 dönümlük kısmı üzerine Galatasaray’ın Ali Sami Yen Stadyumu inşa edilmişti. Boğaziçi Köprüsü bağlantı ve çevre yolları yapılırken, fabrika arazisinin 11 dönümlük kısmı Karayolları Genel Müdürlüğü’ne devredilmişti. Sonradan stad da yıkıldı.

Cumhuriyet dönemi mimarisinin ve dünyaca ünlü mimar Robert Mallet Stevens’in Fransa dışındaki tek eseri olan fabrika binası, kendi önemi ve yapılan üretimin yanında, bahçesindeki asırlık çeşitli ağaçlar nedeniyle SİT alanı kapsamına alınmıştı.

2004 yılında TEKEL’in satılmasıyla bu fabrika da satılarak yokedildi. Arazinin devrinde fabrikanın müzeye dönüştürülerek korunması gerektiği yazdığı halde bu maddeye uyulmadı. Medyada yer alan haberlere göre, Mecidiyeköy’deki arsanın tapusunda “Bu arsa sadece kültür ve turizm amacıyla kullanılabilir” kaydı varmış. Büyükşehir Belediyesi ile Anıtlar Yüksek Kurulu el ele vermişler. Önce tapudaki o sınırlayıcı kaydı silmişler.

Likör Fabrikası arsasının imar izni 3 emsal ve 36 metre yükseklikle sınırlıydı. Fakat İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından onaylanan plan tadilatıyla bodrumlar dahil toplam inşaat alanı 142 bin metrekareye çıkartılmış, bina yüksekliğindeki sınır da kaldırılmıştı. Böylece 24 bin metrekarelik arsanın emsal oranı 3’ten 6’ya yükseltilmişti.

Güzelim likör fabrikası, yerli üretim ürünler, bahçesi, ulu ağaçlar, tarihi önem taşıyan makine ve sistemleri, onca insanın 75 yıllık bilgi birikimi moloz yığınına çevrildi. Yerine üstgeçit manzaralı 157 metre yüksekliğinde iki blok dikildi.

Kaynakça:
. Mecidiyeköy’de tarihi bir yapı!, Uluç Algan, Arkitekt, 2023, https://www.gzt.com/arkitekt/mecidiyekoyde-tarihi-bir-yapi-3734247
. Mecidiyeköy Likör Fabrikası, Ayça Budak, 16 Nisan 2024, https://www.herumutortakarar.com/mecidiyekoy-likor-fabrikasi/
. Likör Fabrikası Arazisinde Gökdelen İçin Plan Üstüne Plan, Nilüfer Karakoç, 8 Aralık 2015, https://www.arkitera.com/haber/likor-fabrikasi-arazisinde-gokdelen-icin-plan-ustune-plan/
. Mecidiyeköy Likör Fabrikası Planları Üçüncü Kez İptal Edildi, Bahar Bayhan , https://www.arkitera.com/haber/mecidiyekoy-likor-fabrikasi-planlari-ucuncu-kez-iptal-edildi/
. Arazimiz çok değerli, kârı da çok tatlı!, Güventürk Görgülü, 2008, https://www.habervesaire.com/arazimiz-cok-degerli-kari-da-cok-tatli-2/
. Mecidiyeköy Likör Fabrikası, Ayça Budak, 2024, https://www.herumutortakarar.com/mecidiyekoy-likor-fabrikasi/
. Likör uğruna İstanbul’a kadar gelen bir “Parisien” : Mimar Rob Mallet-Stevens, 2013, https://lcivelekoglu.blogspot.com/2013/11/likor-ugruna-istanbula-kadar-gelen-bir.html
. Tekel'li yıllara veda..., Mehmet Yalçın, 22.02.2004, https://www.milliyet.com.tr/pazar/tekelli-yillara-veda-5117210
. Mecidiyeköy Likör Fabrikası, Celali Yılmaz, Büyük İstanbul Tarihi, Cumhuriyet İstanbul'unda Vakıflar, Ticaret, Sanayi ve Finans, sayfa 319	
. Çanakkale Kanyak Fabrikası, Güngör Uras, 2012, https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/gungor-uras/canakkale-kanyak-fabrikasi-1564644
. Tarihi Mecidiyeköy Likör Fabrikası yıkıldı, 2012, https://www.emlakwebtv.com/tarihi-mecidiyekoy-likor-fabrikasi-yikildi/294
. Mecidiyeköy Likör Fabrikası, Cem Özmeral, 2013, http://www.istanbullite.com/istanbulevvelzaman/mecidiyekoylikorfabrik.html
. Mecidiyeköy Likör Fabrikası yerle bir, Güngör Uras, 2012, https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/gungor-uras/mecidiyekoy-likor-fabrikasi-yerle-bir-1545922
. https://kulturenvanteri.com/yer/mecidiyekoy-likor-fabrikasi/#17.1/41.06617/29.000271
. TEKEL’in Özelleştirme İle Dünya Tekellerine geçmesi, Nihat Vural, 05.11.2025, https://fuarteknoloji.com/tekelin-ozellestirmes-dunya-tekellerine-gecmesi/
. İmbikten Kadehe, Dr. Burkay Adalığ, https://www.meleklerinpayi.com/tekel/